OSMANLI DEVLETİ’NDE ESNAF GEDİKLERİNİN HUKUKİ ESASLARI, GELİŞİMİ VE İLGASI

Özet

Osmanlı Devleti’nde gedik askeri, idari, iktisadi ve hukuki alanlarda farklı anlamlarda kullanılan bir terim olarak karşımıza çıkar. Aynı zamanda bir İslam hukuku terimi olan gedik kaynaklarda bir tasarruf hakkı veya sınırlı ayni bir hak olarak düzenlenir. Osmanlı uygulamasına bakıldığında gedik özellikle on sekizinci yüzyıldan sonra İslam hukukundaki tasarruf hakkı anlamının dışına çıkarak esnaf kesiminde sahip olunan bir imtiyaz veya ayrıcalığı ifade etmiştir. Dolayısıyla hukuki bir terim olarak gedik, Osmanlı Devleti’ndeki inhisarilik anlamını kazanıncaya kadar bilinen ve uygulanan bir kurumdu. Makalede gediğin Osmanlı Devleti’nde esnaflar arasında yaygın olarak kullanıldığı hukuki veya iktisadi anlamı ile gelişimi ve ilgası üzerinde durulacaktır.

Abstract

In the Ottoman Empire, the gedik is a term used in military, administrative, economic and legal fields in different meanings. Gedik, at the same time which is Islamic law concept, regulated as a right of disposal or a limited right in legal resources. In Ottoman practice, gedik expressed a privilege or prerogative, which is held in the trades section, especially after the 18th century, out of the meaning of the right of disposal in Islamic law. In this article development, repeal and legal or economic meaning, as commonly used by tradesman in the Ottoman Empire, of gedik will be discussed.