Osmanlı Toplumunda Namzedin (Nişanın) Bozulması ve Sonuçları: Konya Örneği (18. Yüzyılın İlk Çeyreğine Ait Konya Şer'iye Sicillerine Göre)

Özet

Osmanlı toplumunda nişan, tarafları evliliğe hazırlayan bir süreçtir. Kız ve erkek tarafı bu süreci birbirilerini tanımakla geçiriler. Ancak bazen bu süreç, evlilik gerçekleşmeden tarafların ayrılması ile sonuçlanabilir. İslâm hukûku, nişan hakkında bir düzenleme yapmamış olmasına rağmen, nişanın bozulması bazı hukûkî sonuçlar doğurur. Osmanlı Devleti’nde İslâm hukûkunun koymuş olduğu hükümler uygulanmıştır. Osmanlı toplumunda ve bu arada Konya halkı arasındaki nişan ile ilgili tartışmaların ve nişanın bozulmasından sonra taraflar arasında ortaya çıkan anlaşmazlıkların mahkemelere taşındığı görülmektedir. Mahkemelere intikâl eden nişandan ayrılma ile ilgili kayıtlara göre, nişan, hem kız tarafından, hem de erkek tarafından bozulabilmektedir. Genellikle küçük yaşta ana-babaları tarafından nişanlanan kızlar, erişkin çağa gelince, nişanlıları ile evlenmek istemiyorlardı. Erkekler ise evlenmek için gerekli maddî gücü bulamadıkları için nişanlılarından ayrılmaktaydılar. Nişanın bozulmasından sonra tarafları mahkemeye getiren sebep ise, daha çok, nişanlılık döneminde karşılıklı verilmiş olan eşya ve paralar hakkındaki anlaşmazlıklardı. Müslüman Osmanlı toplumu arasında yaygın olan nişan âdeti, gayr-ı müslim halk arasında da yaygındı.

Abstract

In the Ottoman society, engagement was a process that prepared the parties for marriage. The girls’ and boys’ sides spent this time trying to know each other. However, this process sometimes ended in separation before marriage took place. Although the Islamic Law made no regulations as to engagement, the breaking off of engagement bore certain legal consequences. It is observed that the controversies surrounding engagement and the disagreements that emerged when the engagement in the Ottoman society and in Konya was broken off were taken to court. According to records of disengagement in the law courts, engagements could be broken off by both the girl and the boy. Usually, the girls who were engaged by their parents at a very young age did not want to marry when they became adults. Boys, on the other hand, separated from their fiancés because they could not afford to marry. The reason that led the parties to go to court was disagreements about belongings and money that were given to one another during the engagement. The tradition of engagement common among the Muslim Ottoman people was also common among the non-Muslim people.