İBN BESSÂM EŞ-ŞENTERÎNÎ’NİN “EZ-ZEHÎRA FÎ MEHÂSİNİ EHLİ’LCEZÎRE” ADLI ESERİNDE AHLAKIN ROLÜ

THE MORAL IMPACT IN IBN BASSAM SHANTRINI’S BOOK (AL-THAKHIRA FI MAHASSEN AHL ALJAZEERA)

Özet

İbn Bessâm, “ez-Zehîra” adlı eserini Doğu edebiyatına karşı Endülüs edebiyatını desteklemek üzere kaleme almıştır. Kendi ifadesiyle Endülüs edebiyatının güzel şiir ve nesir örneklerini eserine dâhil ederken; kendi ahlaki anlayışına uymayan hicivler, felsefi anlamlar içeren metinler ve Arap kaside üslûbundan saymadığı muvaşşah formlarına yer vermemiştir. Şüphesiz İbn Bessâm, bu yöntemi ile Endülüs’te Arap edebiyatına zenginlik katan ve o dönemin toplumsal düşüncesini yansıtan metinlerden bizleri mahrum bırakmıştır. Bu çalışmada, onun ahlaki bakış açısını ortaya koyacak üç husus üzerinde durulacaktır. Birincisi, eseri bağlamında hicivsel metinlere karşı duruşu tespit edilmeye çalışılacak. İkincisi, felsefi anlamlar içeren şiirlere yaklaşımı; üçüncüsü ise, muvaşşah sanatına karşı tutumu ortaya konulmaya çalışılacaktır. Son olarak bu yönteme ne denli sadık kaldığı, eserinde yer alan şiir ve nesir örneklerinden deliller getirilerek tespit edilmeye çalışılacaktır. Bu çerçevede bilinmesi gereken başka bir husus, bu makalede İbn Bessâm’ın hayatından söz edilmemiştir. Çünkü hayatıyla ilgili eski eserlerde bazı problemler vardır. Kendi doktora tezimizde zaten bu konudan söz edildiğinden burada ayrıca yer verilmemiştir.

Abstract

Ibn Bassam categorized his book AL-Thakhira in a sense of literature in the East. He included the finest works of poem and prose, but he did not take into consideration some texts that are in contradictory of his ethical outlook which are not accepted in satire and he does not accept texts that contain philosophical meanings, which are even not accepted in Andalusian muwashahat which he sees outside the curriculum of the Arabic poem. By doing so, Ibn Bassam deprived us of many texts that would undoubtedly enrich Arab literature in Andalusia, and show us patterns of social way of thinking prevailing at the time. Here we will study three aspects that establish his ethical outlook. The first aspect hints at his attitude on the texts which he accepted and rejected. The second aspect hints at his aversion to poetry, which includes philosophical meanings. The third aspect represents his attitude about the Andalusian muwashshat. Then we learn how committed he is to that, quoting pieces of poetry and prose, including the meanings that he had refused.