YAZITLAR IŞIĞINDA KYZİKOS’TA ZEUS TAPINIMI

Özet

Işık, aydınlık, gök ve yıldırımlar tanrısı olan Zeus, Yunan dünyasında olduğu kadar bir Anadolu kenti olan Kyzikos’ta da sevilmiş ve kültleri oluşturulmuştur. Antik dünyanın Pagan inancının baş tanrısı olan Zeus’un, Ana Tanrıça kültünün önemli olduğu Kyzikos’ta sevilip kültlerinin oluşturulması, Kyzikos’un bir Miletos kolonisi olmasıyla ilgili olduğu kadar, bu kentin Ege dünyasındaki önemli merkezler ile ticari ve kültürel ilişkiler kurmasıyla da doğrudan ilgilidir. Kurulan bu ticari ve kültürel ilişkiler sonucu, Kyzikoslular karşılaştıkları toplumların dini inançlarından etkilenerek, onların tanrılarını benimsemiş ve benimsemiş oldukları bu tanrıları kendi tanrılar dünyasına dahil etmişlerdir. Bunu yaparken de söz konusu tanrıları kendi inanç sistemleri içinde sentezleyerek sinkretik bir yapı oluşturmuşlardır. Bu durumu en güzel şekilde örneklendiren tanrı Zeus’tur. Bu tanrı, Makedonya kökenli olduğuna inanılan ve burada en yüce tanrı olarak görülen dağ tanrısı Hypsistos ile eşleştirilerek, Kyzikos’ta Zeus Hypsistos tapınımı ortaya çıkmıştır. Kyzikos’tan ele geçen M.Ö. 3. yüzyıl ile M.S. 3. yüzyıl arasına tarihlenen adak stelleri üzerindeki yazıtlardan, Zeus’a altı farklı epitet altında tapınıldığı anlaşılmaktadır. Genel olarak bu epitetler; Brontaios, Olbios ve Soter gibi tanrının bolluk, bereket, kurtarıcı ve koruyucu işlevleri ile ilgilidir. Bunun nedeni, geçim kaynağı ticaret, tarım ve hayvancılığa dayalı olan Kyzikos halkının, ürünlerinin verimli olması ve kötü hava koşullarından etkilenmemek için bu tanrıya sığınıp yardım istemiş olmalarıdır. Çünkü burada yaşayanlar için bu türden sıkıntıları ortadan kaldıracak ve verimi sağlayacak en önemli tanrılardan biri olarak Zeus kabul edilmiştir. Bu çalışmanın amacı; Zeus’un Kyzikos’taki varlığını, farklı epitetler altında tapınımını ve kültlerini yazıtlardan yola çıkarak ortaya koymaktır. Bununla beraber, buradaki Zeus kültü, Anadolu genelinde görülen Zeus kültleri ile birlikte bir bütün olarak ele alınarak değerlendirilecektir.

Abstract

Zeus, the god of light, sky, and thunder, was liked and cults were created in an Anatolian city, Cyzicus, as much as in Greek world. The fact that Zeus who was the chief god of the Pagan belief in the ancient world, was liked and his cults were created in Cyzicus where Mother Goddess cult is important, is directly related to Cyzicus being a Miletus colony as well as the establishment of this city’s cultural and commercial relationships with important centers in the Aegean world. As a result of these commercial and cultural relationships, people of Cyzicus were influenced by religious beliefs of societies they encountered, and embraced their gods and included these gods in their own world of gods. As they did this, they synthesized these gods into their own belief systems and created a syncretic structure. The best example to illustrate this is Zeus. This god is believed to be Macedonian and is associated with the supreme god, Hypsistos – mountain godwhich led to the worship of Zeus Hypsistos in Cyzicus. According to the inscriptions on offering stelae found in Cyzicus and dated between 3rd century B.C.E. and 3rd century C.E., Zeus was worshipped under six different epithets. Generally, these epithets are related to god’s functions of wealth, richness, savior and protector such as Brontaios, Olbios and Soter. The reason for this is that the people of Cyzicus took refuge with and asked for help from this god for their products to be fruitful and not affected by bad weather conditions because Zeus was accepted by people who lived there as one of the most important gods that could resolve these problems and provide productivity. The purpose of this study is to identify the place of Zeus in Cyzicus, worship of him under different epithets and his cults through the inscriptions. Additionally, Zeus cult here will be evaluated as a whole with Zeus cults seen in Anatolia over all.