Bakkal ve Süpermarket: Geleneksel ve Modern Tüketim Mekanlarının Akılcılaşma Süreci Çerçevesinde Değerlendirilmesi

Grocery and Supermarket: An Assesstment of Traditional and Modern Consuming Places Within the Framework of Rationalisation Process

Özet

Bu çalışma, Weber'in akılcılaşma (rationalisation) süreci ile ilgili görüşleri çerçevesinde, Türkiye'de perakende sektöründe faaliyet gösteren ve bir paradigma durumu olarak ele alacağımız bakkal ve süpermarketlerin birbirlerinden nasıl farklılaştıklarını bir karşılaştırma yaparak tartışmayı ve modern tüketimin arkasında yatan mekanizmaları çözümlemeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla, ilk olarak, Türkiye'de bu işletmelerin genel durumu bazı istatistiksel verilerle özetlenmekte, ardından bu çalışmada temel alınan kuramsal çerçevenin bir taslağı sunulmaktadır. İkinci olarak, akılcılaşma sürecinin öğeleri temele alınarak bu işletmelerin bazı belirgin özellikleri saptanmaya ve değerlendirilmeye çalışılmaktadır. Burada vurgulanan nokta, işin gereklerinin çoğunun sahibi tarafından yerine getirildiği, sınırlı sayıda malın bulunduğu ve bilimsel yöntemlerin kullanılmadığı küçük bir işletme olarak tanımlanan bakkalların gerçekte geleneksel, süpermarketlerin ise akılcılaştırılmış bir tüketim mekânını temsil ettiğidir. Bu bakış açısı temelinde çalışmada, büyük tüketim mekânlarının kitleleri kendilerine nasıl çekebildiklerine ve bakkallar karşısında neden daha avantajlı bir konumda oldukları konusuna ilişkin olarak bazı cevaplar verilmeye çalışılacaktır. Çalışmanın sonuç kısmında ise, temel düşünce halkaları bir araya getirilmekte ve modern tüketim mekânlarının yalnızca tüketicilerin alışveriş tarzlarında bir değişmeyi değil, bazı akıldışılıkları da beraberinde getirdiği vurgulanarak bu süreç daha geniş bir boyutta tartışılmaktadır.

Abstract

Within a framework of Weber's related views on rationalisation process, this study aims to discuss how supermarkets and groceries, which are considered here as paradigm cases, differ from each other in retailing business and to analyse what mechanisms lie behind modern consumption. For this purpose, firstly, an attempt is made to sum up general positions of these businesses in Turkey with some existing statistical data and then, the theoretical framework employed for this study is outlined. Secondly, on the basis of components of rationalisation process, some basic characteristics of these enterprises are assessed. The point emphasised here is that while groceries which are defined as small enterprises in which scientific methods are not used, most duties are carried out by the owner and where only limited number of goods are available, epitomise traditional consuming places, supermarkets represent rationalised ones. This point will give some answers as to how supermarkets are able to attract masses and why they have a more advantaged position over groceries. The conclusion part of this study, pulls together the threads of general arguments and discusses rationalisation process at a more general level by emphasising that modern consuming places not only influence the way consumers shop but also they bring about some irrationalities for them.