Uzaktan Eğitim Yoluyla Üstün Zekâlı Çocukların Ebeveynlerine Farkındalık Eğitimi

Özet

Problem Durumu: Üstün zekâlı ve yetenekli çocukların eğitimi, Türkiye'de son on yıldır derinlemesine araştırılmaya başlanmış olan bir konudur (Sak, 2011). Alan yazın incelendiğinde bu araştırmaların büyük bir çoğunluğunun üstün zekâlı çocukların özellikleri, eğitimleri, tanılanmaları ve normal zihinsel düzeyinde olan yaşıtlarıyla çeşitli değişkenler açısından karşılaştırılmaları üzerinde yoğunlaştığı görülmektedir (Davaslıgil, 2004; Köksal, 2007; Leana, 2009; Leana-Taşcılar & Kanlı, 2014; Özyaprak, 2013). Yapılan bu araştırmalar alan yazında üstün zekâlı ve yetenekli çocukların öğretmenleri ve velileriyle ilgili derinlemesine araştırmalara ihtiyaç duyulduğunu göstermiştir. Bu çocukların öğretmenlerinin hangi özelliklere sahip olması gerektiğine ilişkin araştırmalar, ailelerle ilgili araştırmalara kıyasla daha çok sayıdadır. Üstün zekâlı ve yetenekli çocukların anne babalarına yönelik sınırlı sayıdaki araştırmanın daha çok ebeveyn tutumları ya da anne babaların özelliklerine yoğunlaştığı dikkati çekmektedir. Anne babalara çocuklarının özellikleri hakkında bilgilendirici ve farkındalıklarını arttıracak eğitim çalışmaları ise oldukça sınırlıdır. Oysa pek çok eğitim seminerinden sonra anne-babalar her zaman çok faydalandıklarından bahsetmekte ve bu eğitim seminerlerinin devamlı olmasını talep etmektedirler. Bununla birlikte sürekli seminerlere katılmak özellikle büyük ve kalabalık şehirlerde her zaman mümkün değildir. Uzaktan eğitim, dezavantajları olmasına karşın, eğitim vermek için pratik ve ekonomik bir yöntemdir.Araştırmanın Amacı: Bahsedilen üstün zekâlı ve yetenekli çocukların anne babalarına yönelik sınırlı eğitim açığını kapatmak adına mevcut araştırmada üstün zekâlı çocukların ebeveynlerinin çocuklarıyla ilgili farkındalıklarını arttırıcı bir eğitim programı hazırlamak ve programın etkililiğini sınamak amaçlanmıştır. Üstün zekâlı popülasyon çok küçüktür ve Türkiye’nin farklı illerine dağılmış bulunmaktadır. Bu bağlamda farklı bölgelerdeki ebeveynlere ulaşabilmek adına uzaktan eğitim imkânından faydalanmanın çok kıymetli bir atılım olacağı düşünülmüştür. Araştırmanın Yöntemi: Bu doğrultuda, pek çok farklı kurum ve kuruluş aracılığıyla üstün zekâlı ve yetenekli çocukların anne babalarına ulaşılmıştır. E-mail aracılığıyla ulaşılan 154 kişiden 40'ı sanal eğitimlere devamlı olarak katılmıştır. Bu bireylerden 31'i (%77.5) anne, 9'u ise (22.5) babadır. Araştırmada tek grup öntest-sontest deneysel model uygulanmıştır ve ilk iki yazar tarafından hazırlanan eğitim programının etkililiği sınanmıştır. Sekiz oturumdan oluşmakta olan sanal eğitim programında ebeveynler zekâ ve üstün yetenek, üstün zekâlı çocukların özellikleri ve tanılanması, üstün zekâlı çocuklarda mükemmeliyetçilik, üstün zekâlı çocuklarda depresyon, üstün zekâlı çocuklarda beklenmedik başarısızlık ve motivasyon, yaratıcılık ve üstün zekâlı çocukların eğitimleri konularında bilgilendirilmişlerdir. Her oturum yaklaşık olarak 1 saat sürmüş ve her oturum sonunda 10-15 dakikalık soru sormak için zaman verilmiştir. Oturum saatleri, eğitim başlamadan önce katılacak ebeveynlere en uygun saatler saptanarak belirlenmiş ve akşam saatlerinde gerçekleştirilmiştir. Her seans esnasında üç araştırmacı da hazır bulunmuş, ikisi eğitimi verirken, üçüncü araştırmacı teknik destek sağlamıştır. Programın etkililiği Afat (2013), tarafından geliştirilen Üstün Zekâlı Çocuğu Olan Ebeveynlerin Farkındalıkları Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Ölçek, Toplam Puan, Stres, Mükemmeliyetçilik, Motivasyon ve Sorumluluk olmak üzere toplam beş alt boyuttan oluşmaktadır. Ölçeğin bu araştırmadaki toplam iç tutarlık Cronbach's Alpha değeri .95 olarak bulgulanmıştır. Diğer alt boyutların iç tutarlık katsayıları sırasıyla .92, .62, .94 ve .65 olarak bulgulanmıştır.Araştırmanın Bulguları: Araştırmada elde edilen öntest-sontest eşleştirmeli t- testi sonuçları, verilen sanal eğitim programı sayesinde, ebeveynlerin üstün zekâlı çocuklarıyla ilgili farkındalıklarının anlamlı bir şekilde arttığını göstermektedir (t=5.29, p<.001). Bununla birlikte alt boyutlar ayrı ayrı değerlendirildiğinde Stres alt boyutunda öntest ve sontest puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklık (t=2.88, p< .01) saptanırken; diğer alt boyutların öntest ve sontest puanları arasındaki puan ortalamaları farklılaşmakla birlikte anlamlılık derecesine ulaşamadıkları görülmektedir. Uzaktan eğitimlere katılan ebeveynlerin olumlu geri bildirimleri de dikkate alınarak çalışmada sunulmuştur. Ebeveynler, uzaktan eğitim aracılığıyla sunulan eğitimden sonra, üstün zekâlı çocuklarının sorunlarıyla ilgili daha çok akademik bilgiye sahip olduklarını, ihtiyaçlarının daha çok farkına vardıklarını, günlük iş yoğunluğu arasında farklı mekânlara gitmeye fırsat bulamadıklarından eğitimlere katılamadıklarını, dolayısıyla uzaktan eğitim aracılığıyla verilen eğitimlerden faydalandıklarını belirtmişlerdir. Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Bu araştırma, ülkemizde yeni gelişmekte olan bu alanda ebeveynleri bilgilendirme konusunda sanal eğitim desteği sunan ilk çalışmadır. Araştırma, bir ön çalışma olarak düşünülmekte ve ülke genelindeki ebeveynlere ulaşmayı hedefleyen ileriki araştırmalara yol gösterici olacağı umut edilmektedir. Uzaktan eğitimin kendine göre artıları ve eksileri olmakla birlikte, ülkemizde yeni gelişmekte olan bir alan olan üstün zekâlı çocukların ebeveynlerinin eğitiminde ve farkındalıklarını arttırmada önemli bir rol oynayabileceği düşünülmektedir. İleriki çalışmalarda, daha fazla oturumdan ve daha kapsamlı olan eğitim seanslarından oluşacak olan programların etkililiğinin sınanması önerilmektedir. Buna ek olarak, ebeveynlerin uzaktan eğitim programıyla ilgili geri bildirimlerinin nitel araştırma yöntemleriyle de değerlendirilmesinin faydalı olacağı düşünülmektedir. Benzer eğitim seminerleri, ülkenin dört bir yanında hizmet vermekte olan ancak çalıştıkları şehirlerde eğitim alma imkânları olmayan öğretmenler için de düzenlenmesinin faydalı olacağına inanılmaktadır.

Abstract

Problem Statement: Turkey began studies of gifted education relatively recently in comparison with other countries and these studies are focused more to the education of gifted children and their teachers instead of parents. Guiding and educating the parents of gifted students has recently been put into practice in our country while no matter how qualified a curriculum is, one will never reach the ultimate goal of education unless parent education is included. Therefore, studies focused on parent education and guiding of gifted students are vital need of gifted education in Turkey.Purpose of the Study: The aim of the paper was to increase the awareness levels of gifted children's parents about giftedness via distance education.Method: In total 154 parents, who have children at age 6-8, were interested with the study. 40 (31 mothers, 9 fathers) of them participated regularly in the training. One group pretest-posttest experimental model was used. Topics such identification of giftedness, intelligence, developmental aspects, perfectionism, depression, motivation, and educational preventions were covered in 8 sessions.Findings and Results: The effects of training, measured by the Scale of Awareness of Gifted Children's Parents. Results showed that parents' awareness increased significantly (t=5.29, p< .001) in total. However in some sub-scales there were not significant differences, the mean scores of the post-tests were higher than the pre-tests. Conclusion and Recommendations: In conclusion, since gifted education field is growing in Turkey, it is very important to inform parents about their children's needs. Results showed that distance education is a practical and economical way to achieve that goal. The researchers due to very positive feedbacks about the study can recommend to do further studies with bigger sample from all over the country. In addition, for further studies more comprehensive questionnaire may be developed to evaluate the effects of the training program in a better way.

Anahtar kelimeler: Üstün zekâ ve yetenek, üstünlerin ailelerinin eğitimi, uzaktan eğitim, üstün zekâlı çocuğu olan ebeveynlerin farkındalıkları ölçeği.