Dergiler / Eurasian Journal of Educational Research / 2018 / Cilt: 18 - Sayı: 77
Öğretmen Adaylarının Bilişsel Esneklik Düzeyleri ile Kişilerarası Problem Çözme Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi
- Sayfa
- 105–128
- DOI
- —
Özet
Problem Durumu: Bağımsız öğrenenlerin bilginin üretimi sürecine katılmasıyla birlikte bilgi bir üründen ziyade bir süreç olarak algılanmaktadır. Bilgi edinmeye ilişkin bu görüş öğrenmeyi de bilgi edinme sürecinde esnek bir şekilde uyum sağlama becerisi olarak yeniden tanımlamaktadır. Bilgiyi üretme ve öğrenmeye ilişkin bu bakış açısının araştırmacılar tarafından bilişsel esneklik olarak adlandırıldığı anlaşılmaktadır. Alanyazın incelendiğinde, bilişsel esnekliğin, bireyin mevcut ve muhtemel yeni durumlar karşısında tüm seçenekleri değerlendirerek en iyi yolu seçme becerisi olduğu anlaşılmaktadır. Bilişsel olarak esnek bireylerin bilgiyi edinme ve kullanma şeklini ifade eden özelliklerin problem çözme becerisi gelişmiş bireylerin özelliklerine benzediği dikkati çekmektedir. Çünkü problem çözme becerisinde etkili olan kişisel özelliklerden biri de bilişsel esneklik kapasitesidir. Problem çözme becerisine sahip bireyler, problemin kaynaklarını anlayan, sistematik ve kararlı, çeşitli karar verme tekniklerini kullanan, alternatif çözüm yolları üretmede başarılı kişiler olarak tanımlanmaktadır. Problem çözme becerisi üst düzey düşünme ile birlikte en etkili çözüm yollarının belirlenmesi ve çözüm yoluna karar vermeyi içeren geniş kapsamlı ve karmaşık bilişsel süreci ifade etmektedir. Bu bilgilerden hareketle, bilişsel esneklik becerisine sahip bireylerin problem çözmede daha üretken oldukları düşünülmektedir. Öğretmen eğitiminde, üst düzey düşünme becerileri gelişmiş ve yeni durumlar karşısında etkili karar verebilen bireyler yetiştirmek açısından problem çözme ve bilişsel esneklik becerileri ön plana çıkmaktadır. Ülkemizde problem çözme becerileri ile çalışmalar incelendiğinde çeşitli öğrenim düzeylerinde pek çok çalışma bulunmakla birlikte kişilerarası problem çözme becerileri ile bilişsel esneklik arasındaki ilişkiye odaklanan bir çalışmanın olmadığı anlaşılmaktadır. Oysa bireylerin problemi ele alış biçimini etkileyen özelliklerin başında bilişsel esneklik kapasitesi gelmektedir. Bu nedenle, kişilerarası problem çözme becerisi gelişmiş bireylerin bilişsel esneklik düzeylerinin de gelişmiş olacağı düşünülmektedir. Bu çalışma ile ilk kez ülkemizde bilişsel esneklik kapasitesi ile kişilerarası problem çözme becerisi arasındaki ilişki ele alınacaktır. Bu doğrultuda, çalışmanın öğretmen adaylarının bilişsel esneklik becerileri konusundaki gelecek çalışmalara ışık tutacağı düşünülmektedir. Araştırmanın Amacı: Bu araştırmada öğretmen adaylarının bilişsel esneklik düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi ve kişilerarası problem çözme becerilesi ile ilişkinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Araştırma soruları aşağıdaki gibidir: 1. Öğretmen adaylarının cinsiyetleri ile bilişsel esneklik düzeyleri arasında anlamlı farklılık bulunmakta mıdır?2. Öğretmen adaylarının öğretim gördükleri bölüm ile bilişsel esneklik düzeyleri arasında anlamlı farklılık bulunmakta mıdır?3. Öğretmen adaylarının öğrenim gördükleri sınıf düzeyi ile bilişsel esneklik düzeyleri arasında anlamlı farklılık bulunmakta mıdır?4. Öğretmen adaylarının sosyo–ekonomik durumu ile bilişsel esneklik düzeyleri arasında anlamlı farklılık bulunmakta mıdır?5. Öğretmen adaylarının sosyo–kültürel durumu ile bilişsel esneklik düzeyleri arasında anlamlı farklılık bulunmakta mıdır?6. Öğretmen adaylarının anne eğitim durumu ile bilişsel esneklik düzeyleri arasında anlamlı farklılık bulunmakta mıdır?7. Öğretmen adaylarının baba eğitim durumu ile bilişsel esneklik düzeyleri arasında anlamlı farklılık bulunmakta mıdır?8. Öğretmen adaylarının bilişsel esneklik düzeyleri ile kişilerarası problem çözme becerileri arasında bir ilişki bulunmakta mıdır?Araştırmanın Yöntemi: Bu araştırma betimsel tarama modelinde tasarlanmıştır. Araştırmanın örneklemini 2017–2018 eğitim–öğretim yılı güz yarıyılında Marmara Bölgesi’nde bir üniversitenin Temel Eğitim Bölümü’nde öğrenim görmekte olan öğretmen adayları oluşturmaktadır. Araştırma verilerinin toplanmasında, Bilişsel Esneklik Envanteri ile Kişilerarası Problem Çözme Envanteri kullanılmıştır. Araştırmanın Bulguları: Öğretmen adaylarının bilişsel esnekliğe ilişkin cevapları cinsiyete göre incelendiğinde, kadın öğretmen adaylarının lehine anlamlı farklılık olduğu görülmektedir t(530)= 2.047, p< .041. Öğretmen adaylarının bilişsel esneklik kapasitesi ile öğrenim gördükleri bölüm ve sınıf arasındaki ilişki dikkate alındığında, bölüme t(530)= .73, p< .44 ve sınıf düzeyine göre anlamlı farklılık olmadığı anlaşılmaktadır F(531)= 1.18, p< .31. Öğretmen adaylarının bilişsel esnekliğe ilişkin cevapları sosyo–ekonomik gelir düzeyi ve sosyo–kültürel duruma göre incelendiğinde, sosyo–ekonomik gelire göre F(531)= .46, p< .70 ve sosyo–kültürel duruma göre F(531)= 2.07, p< .12 anlamlı farklılık olmadığı görülmektedir. Öğretmen adaylarının bilişsel esneklik düzeyleri ile ebeveynlerin eğitim durumları arasındaki ilişki incelendiğinde, anne eğitim durumuna göre anlamlı farklılık bulunurken F(531)= 2.76, p< .04; baba eğitim durumuna anlamlı farklılık olmadığı görülmektedir F(531)= .70, p< .59. Son olarak öğretmen adaylarının bilişsel esnekliğe ilişkin cevapları incelendiğinde, öğretmen adaylarının bilişsel esneklik kapsamındaki Alternatifler alt faktörü ile problem çözme becerisi kapsamındaki Yapıcı Problem Çözme alt faktörlerine vermiş oldukları cevaplar arasında pozitif yönde yüksek ilişki (r= .74) bulunduğu; Israrcı–Sebatkar Yaklaşım alt faktörü ile arasında da pozitif yönde düşük ilişki (r= .43) olduğu görülmektedir. Bilişsel esneklik kapsamındaki Kontrol alt faktörüne ilişkin veriler incelendiğinde ise Probleme Olumsuz Yaklaşma alt faktörü ile pozitif yönde yüksek düzeyde ilişki (r= .70), Kendine Güvensizlik alt faktörü ile pozitif yönde orta düzeyde ilişki (r= .53) ve Sorumluluk Almama alt faktörü ile de pozitif yönde düşük düzeyde ilişki olduğu anlaşılmaktadır. Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Bu çalışmada, öğretmen adaylarının bilişsel esneklik düzeylerinin iyi olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, bilişsel esn
Abstract
Purpose: In this study, the aim was to investigate pre–service teachers’ cognitive flexibility in terms of specific variables and determine the relationship between pre–service teachers’ cognitive flexibility and interpersonal problem solving skills. Research Methods: The study was designed in descriptive correlation model. Data were collected via the Cognitive Flexibility Inventory and Interpersonal Problem Solving Inventory from 531 pre–service teachers who studied in the Primary Teacher Training Departments during the fall semester of the 2017–2018 academic years. Findings: The findings indicated that there were significant differences according to gender and maternal education status, while there were no significant differences according to class level, department, and fathers’ education status, socio–economic and socio–cultural status. In addition, there was a relationship between pre–service teachers’ cognitive flexibility and interpersonal problem solving skills. Implications for Research and Practice: It has been shown that pre–service teachers, who are cognitively flexible, are able to solve problems constructively and persistently. It is thought that an important characteristic of the professional and personal development and success of pre–service teachers who are trained to educate future generations to use their cognitive flexibility skills effectively in the solution of interpersonal problems. Based on the findings, it is recommended to take measures within the scope of teacher training in order to develop the capacities of cognitive flexibility of pre–service teachers.