Ergenlerde Bağlanma Stilleri, Oyun Bağımlılığı ve Empatik Eğilim Arasındaki İlişkiler Örüntüsü

The Pattern of Relationship between Attachment Styles, Gaming Addiction and Empathetic Tendency among Adolescents

Özet

Problem Durumu: Bebeğin annesi ile kurduğu bağın niteliği onun gelecekteki yaşantısını etkilemektedir. Bebek ile anne veya bebek ile ilk bakıcısı arasında kurulan bağın niteliği aile fertleri dışındaki kişilerle kurulan ilişkiler için bir prototip oluşturacaktır (Bartholomew & Horowitz, 1991). Bu bağ kişinin yaşayacağı psikolojik sorunlardan kuracağı sosyal ilişkilere kadar, evlilik yaşantısından kendi çocuğu ile kuracağı ilişkiye kadar birçok alanda etkili olabilmektedir. Anne veya ilk bakıcı ile bebek arasında güvenli bir bağ geliştirilmezse yaşamın sonraki evrelerinde duygusal, sosyal ve davranışsal sorunlar meydana gelebilir (Deniz, Hamarta & Ari, 2005; Oshri, Sutton, Clay-Warner & Miller, 2015). Güvensiz bağlanmanın yol açacağı sorunlardan biri de davranışsal bağımlılıklar çerçevesinde değerlendirilen oyun bağımlılığıdır. Oyun bağımlılığı yeni yeni ortaya çıkan ve özellikle çocuk ve ergenleri etkileyen güncel bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır (Demirtas Madran & Ferligül Cakilci, 2014). Bu sorun aile ilişkileri, akran ilişkileri, akademik durum (Erboy & Vural, 2010; Yildiz, Tufekci & Aksu, 2016, 2016) gibi alanlarda çocuk ve ergenin ciddi problemler yaşamasına neden olabilmektedir. Hem bağlanma stillerinin hem de oyun bağımlılığının ilişkili olduğu kavramlardan biri de empatik eğilimdir. Empatik eğilim sağlıklı sosyal ilişkilerin temelini oluşturmaktadır (Kaya & Siyez, 2010). Diğerlerinin duygu düşünce ve ihtiyaçlarına duyarlı olmak, onların ne hissettiklerini anlayıp ona göre tepkide bulunmak anlamına empati (Basch, 1983) sağlıklı sosyal ilişkilerin kurulmasında ve sürdürülmesinde önemlidir. Güvenli bağlanan bireyler diğerleri ile daha sağlıklı ilişkiler kurarken, güvensiz bağlanan bireylerin kişilerarası ilişkileri daha sağlıksız olabilmektedir. Oyun bağımlılığı gibi davranışsal bağımlılık geliştiren bireylerin empatik eğilimlerinin düşük olacağı düşünülmektedir. Çünkü bu bireyler, bağımlılık davranışı ortaya çıktıktan sonra, oyunu kazanmak, oyunda varlığını devam ettirmek için her şeyi yapmaktadırlar. Bu doğrultuda gerek sanal dünyada gerekse gerçek dünyada diğerlerinin ihtiyaçlarına duyarsız olmakta, sadece kendi odaklı olabilmektedirler. Kavramların birbirleri ile olan ilişkisi ve özellikle oyun bağımlılığının giderek artan bir sorun olması araştırmayı önemli kılmaktadır.Araştırmanın Amacı: Bu araştırmanın amacı ergenlerde bağlanma stilleri ile oyun bağımlılığı ve empatik eğilim arasındaki ilişkiler örüntüsünü Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) ile ortaya koymaktır.Araştırmanın Yöntemi: Bağlanma stilleri ile oyun bağımlılığı ve empatik eğilim arasındaki ilişkiler örüntüsünün incelendiği bu araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırılan değişkenler arasındaki ilişki örüntüsünü açıklamak amacıyla alan yazına dayalı olarak kuramsal bir model önerilmiş ve önerilen model Yapısal Eşitlik Modellemesi ile test edilmiştir. Araştırma grubunu, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında İstanbul Ümraniye de bir ortaokul ve bir lisede öğrenim gören 338 ergen oluşturmaktadır. Öğrencilerin 177’si (%52.5) kadın, 160’ı (%47.5) erkektir. Öğrencilerin yaşları 10 ile 17 arasında değişmekte olup yaş ortalamaları 13’tür. Araştırmanın Bulguları: Yapılan analize göre bağlanma stilleri ile oyun bağımlılığı ve empati arasında ilişki tespit edilmiştir. Güvenli bağlanmanın negatif, kaçınan ve kaygılı-kararsız bağlanma stillerinin ise pozitif yönde anlamlı şekilde oyun bağımlılığını yordadığı görülmektedir. Empatik eğilimi güvenli bağlanmanın pozitif kaçınan bağlanmanın ise negatif yönde anlamlı şekilde yordadığı tespit edilmiştir. Ayrıca oyun bağımlılığının empatik eğilimi negatif yönde anlamlı şekilde yordadığı görülmektedir. Araştırmanın Sonuç ve Önerileri: Yapılan yapısal eşitlik modellemesinde değişkenler arasındaki açıklayıcı ilişkilerin varlığı kanıtlanmıştır. Modele göre güvenli bağlanma ile kaçınan bağlanma ve kaygılı kararsız bağlanma oyun bağımlılığını doğrudan etkilemektedir. Güvenli bağlanma ile kaçınan bağlanma empatik eğilimi doğrudan etkilemektedir. Ayrıca oyun bağımlılığının empatik eğilimi doğrudan etkilediği görülmektedir. Oyun bağımlılığı özellikle çocuk ve ergenler için ciddi bir risk oluşturduğundan oyun bağımlılığıyla baş etme psiko-programları ve oyun bağımlılarıyla yapılan bireysel çalışmalar bağlanma stillerinin etkisi göz önüne alınarak planlanabilir. İlgili politikacılar tarafından aileler bağlanma stilleri, güvenli ve güvensiz bağlanmanın birey üzerindeki etkileri hakkında bilgilendirilebilir. Bu konuda ailelere yönelik psiko-eğitim programları yapılabilir. Benzer şekilde çocuk ve ergenlerde ciddi bir risk faktörü olarak değerlendirilen oyun bağımlılığı hakkında okullarda ve ailelere yönelik farkındalık çalışmaları yapılabilir. Teknolojinin sağlıklı kullanımı hakkında hem öğrencilere hem de ailelere yönelik eğitimler düzenlenebilir. Ayrıca çocuk ve ergenlerde empatik eğilimin geliştirilmesi okullarda ciddi bir risk faktörü olarak öne çıkan akran zorbalığının azaltılmasında da etkili olabilir.

Abstract

Purpose: The purpose of this research was to investigate the pattern of relationship between attachment styles, gaming addiction and empathy among adolescents. Research Methods: The correlational survey method was used herein. In order to explain the pattern of relationship between the variables, a theoretical model based on the literature was recommended, which was tested by the Structural Equality Modeling (SEM). The sample of the research consisted of 338 middle school and high school students studying in Istanbul Umraniye district. 117 of the students (52.5%) were female while 160 thereof (47.5%) were male. Student ages ranged between 10 and 17, and their age mean was 13. The data was collected by the Attachment Styles Scale, Gaming Addiction Scale and Empathetic Tendency Scale.Findings: According the result of the Analysis, secure addiction significantly predicted gaming addiction in a negative way while it significantly predicted empathetic tendency in a positive way. Avoidant addiction significantly predicted gaming addiction in a positive way and empathetic tendency in a negative way. Anxious-ambivalent addiction, on the other hand, only predicted gaming addiction, in a positive way and significantly, and gaming addiction significantly predicted empathetic tendency in a negative way. Implications for Research and Practice: The relationship between the attachment styles and gaming addiction and empathetic tendency can be tested on different samples. Practitioners working in the field can work more effectively in coping with gaming addiction by taking the attachment styles and empathetic tendencies into consideration. The psycho-educational programs aimed to mitigate the gaming addiction can include modules to raise awareness about the attachment styles and increase the empathetic tendency.