5. 6. ve 7. Sınıf Ortaokul Öğrencilerinin (11-13 Yaş) Çizimleri Aracılığıyla Mühendis Algıları

Özet

Problem Durumu: Türkiye’de 2017 ve 2018 yıllarında, Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programında yapılan güncelleme ile mühendislik uygulamalarına ve tasarım sürecine ağırlık verilmiştir. Bu reformun merkezinde yer alan STEM eğitimi; Science, Technology, Engineering ve Mathematics alanlarının baş harflerinden oluşmakta ve bu alanların birden fazlasının kesişmesiyle oluşan bilgi, beceri ve inançları içermektedir. STEM eğitiminin amacı, öğrencilerin mühendislik ile diğer üç disiplin arasında ilişki kurmalarını, disiplinler arası etkileşimi anlamalarını ve öğrenme sürecindeki bilgilerini yaşantılarında kullanmalarını sağlamaktır. STEM eğitiminin amacına ulaşabilmesi için öğrencilerin mühendislerin ne iş yaptığını, çalışma alanlarını ve mühendisliğin doğasını doğru olarak anlamaları önem taşımaktadır. Öğrencilerin mühendislerle ilgili algılarını ve mühendislerin yaptığı işlerle ilgili ne düşündüklerini anlamak önemli görülmektedir; çünkü bu algılamalar öğrencilerin mesleğe ilişkin anlayışlarını, inançlarını ve mesleği kariyer olarak sürdürme düşüncelerini etkileyebilir. “Bir Mühendis Çiz Testi” kullanılarak yapılan araştırmaların sonuçları, pek çok öğrencinin mühendisliği bir şeyleri tamir etme, inşa etme ya da araç kullanma olarak algıladığını ve mühendislerin büyük oranda fiziksel emek gerektiren işler yaptığını düşündüklerini, çok az öğrencinin mühendisliğin tasarım boyutunu bildiğini göstermiştir. Araştırmalarda ulaşılan diğer bir sonuç, öğrencilerin mühendislerin cinsiyetinin çoğunlukla erkek olduğunu düşünmeleridir. 2017 yılında taslak Fen Bilimleri Öğretim Programı ile gündeme gelen ve 2018 yılındaki programla birlikte uygulanmaya başlanan STEM eğitiminin disiplinlerinden biri olan mühendislik, ilköğretim düzeyinde ülkemiz için çok yeni bir alandır. Yurt içinde yapılan çalışmalar incelendiğinde, ortaokul öğrencilerinin mühendis algılarının belirlendiği araştırma sayısının yurt dışında yapılan çalışmalara göre oldukça az olduğu görülmüştür. Bu araştırmadan elde edilecek sonuçların öğrencilerde yeterli ve doğru bir mühendis algısı oluşturmada önemli rolleri olan öğretmenlere, onları yetiştiren akademisyenlere, ders kitabı yazarlarına ve program geliştirme uzmanlarına, mühendisliğin fen bilimleri programına entegrasyonu konusunda fikir vereceği düşünülmektedir.Araştırmanın Amacı: Bu araştırmanın amacı ortaokul 5., 6. ve 7. sınıf öğrencilerinin (11-13 yaş) mühendis algılarını çizimler aracılığı ile belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda öğrencilerin, mühendislerin fiziksel özellikleri, çalıştıkları ortamlar, yaptıkları işler ve çalışma ortamlarında bulunan nesnelere yönelik düşünceleri çizimler aracılığıyla belirlenmiştir. Araştırmanın Yöntemi: Araştırmada betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, Türkiye’nin Doğu Anadolu bölgesinin kırsal kesiminde yer alan bir ilçede, orta düzey sosyoekonomik bölgede bulunan bir devlet ortaokulunun 5., 6. ve 7. sınıflarında öğrenim görmekte olan 119 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma grubunun oluşturulmasında, amaçlı örnekleme çeşitlerinden biri olan kolay ulaşılabilir durum örneklemesi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak, “Bir Mühendis Çiz” formu kullanılmış ve çizimler kontrol listesi kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırmanın Bulguları: Araştırmada çizilen mühendislerin %96.64 oranında insan, %1.68 oranında insan dışı/insan olmayan, %1.68 oranında ise kişi niteliğinde olmadığı görülmüştür. Öğrencilerin çizdikleri mühendisin cinsiyetinin %86.56 oranında erkek, %11.77 oranında kadın olduğu, %1.68 oranında ise cinsiyetinin bilinmediği belirlenmiştir. 5. ve 6. sınıf öğrencilerinin çizimlerinde, 7. sınıf öğrencilerine göre daha fazla kadın mühendise yer verdikleri görülmüştür. Çizilen mühendisin ten renginin büyük oranda (%72.27) belirtilmediği belirlenmiştir. Öğrencilerin çizimlerinde mühendisleri, çılgın saç şekli olan (%1.68), koruyucu gözlük/gözlüklü (%4.20), işçi giysili (%17.65), baret/kasklı (%31.93), bıyık/sakallı (%3.36), takım elbiseli (%5.88), kel (%10.08) ve diğer dış görünüş özelliklerine sahip (%25.21) olarak betimledikleri belirlenmiştir. Çizimlerde laboratuvar giysili mühendislerin bulunmadığı görülmüştür. Öğrencilerin çizdikleri mühendislerin bulundukları ortamlar ve belirtilme sıklıkları, iç/kapalı mekânlar (%34.92), dış/açık mekânlar (%55.56) ve belirtilmeyen (%9.52) olarak belirlenmiştir. Çizimlerde 7. sınıf öğrencilerinin kapalı alanlara, 5. sınıf öğrencilerinin ise açık alanlara diğer sınıflara kıyasla daha fazla yer verdikleri tespit edilmiştir. Çizilen mühendislerin yaptıkları işler ve sıklıkları, yapım/onarım/ellerle çalışma (%23.91), çalıştırma/makine ve aletleri kullanma (%12.32), tasarım/buluş/ürün oluşturma/yaratma (%25.36), deney/test yapma/bilgi üretme (%5.80), öğretme/açıklama (%1.45), gözlem yapma (%11.59) olarak belirlenmiştir. Çizimlerdeki mühendislerin %18.84 sıklıkla herhangi bir iş yapmadıkları tespit edilmiştir. Yapım/onarım/ellerle çalışma işlerinin en fazla 5. sınıf öğrencileri tarafından betimlendiği ve sınıf düzeyi arttıkça bu işlerin çizimlerde daha az yer aldığı belirlenmiştir. Tasarım/buluş/ürün oluşturma işlerinin ise sınıf düzeyi arttıkça daha fazla betimlendiği ve 7. sınıf öğrencilerinin çizimlerinde en fazla oranda bulunduğu tespit edilmiştir. Öğrencilerin çizimlerinde yer alan inşaat ile ilgili nesneler ve sıklıkları, inşaat/yapı aletleri (%4.40), inşaat yapım araçları (%4.72), sivil yapı, köprü ve binalar (%15.72), inşaat yapı malzemeleri (%4.40) olarak belirlenmiştir. İnşaat ile ilgili nesnelere en fazla sıklıkta 6. sınıf öğrencilerinin çizimlerinde rastlanılmıştır. Çizimlerde öğrencilerin, ölçüm aletleri (%0.32), yazı nesneleri (%8.18) ve mobilyalara (%13.21) yer verdikleri, tasarım ve çizim yapan mühendisler betimledikleri görülmüştür. Çizimlerde uçan araçlar, roketler/uzay araçları gibi araçlar bulunmazken, bazı tipteki araçlara yer verilmiştir. Araçlara yer verilme sıklığının, yolcu araçlarında %1.57, inşaat yapım araçlarında %4.72, trende %0.32 olduğu tespit edilmiştir.

Abstract

Purpose: In 2017 and 2018, engineering applications and design process were given weight to with the updates carried out in the Physical Sciences Lesson Curriculum in Turkey. For the STEM education which is at the center of this update to reach its target, it is highly important that students accurately learn what engineers do, what their work field is, the characteristics they should carry and understand the nature of engineering. The present study aims to identify the perception of engineers of 5th, 6th and 7th grade middle school students through drawings. Research Methods: The study group of this research which is a descriptive urvey model consisted of 119 students from a city located in the East Anatolian region of Turkey who were 5th, 6th and 7th grade students. The “Draw an Engineer” form was used as the data collection tool and the drawings were evaluated with a checklist. Findings: As a result of this study, it was determined that a majority of the students adopted the stereotyped idea that engineers are male. The findings showed that as the age increased, the rate of male engineers in the drawings increased as well and engineers creating designs were given more place to. In this study, it was concluded that in general the students mixed up what engineers do with the work construction workers or repairmen do and that they perceived engineers as individuals who work alone. Implications for Research and Practice: To be able to develop students’ perception of engineers in a positive manner, it is considered important for students’ to experience STEM education applications. In this context, it is suggested to give place to ‘Science, Engineering and Entrepreneurship Applications’ in all grade levels both in school and outside school learning environments.

Anahtar kelimeler: Basmakalıp mühendislik cinsiyet algısı, ortaokul öğrencileri