Akademik Güdülenme Ölçeği’nin Boyutluluk Açısından Madde Tepki Kuramı Modellerine Dayalı Olarak İncelenmesi

Analyzing the Dimensionality of Academic Motivation Scale Based on the Item Response Theory Models

Özet

Problem Durumu: Eğitimde ve psikolojide kullanılan en temel matematiksel modeller bazı varsayımlara dayalı olarak geliştirilmiştir. Bu varsayımlarından biri ölçme araçlarından elde edilen madde yanıt matrisinin boyutluluğuna ilişkindir. Farklı modellerle ve test koşullarıyla boyutluluğun incelendiği yöntemler sonuçların doğruluğu üzerinde belirleyici olmaktadır. Ölçme modelleri örtük özelliğin doğasına uygun olmadığında, ölçme aracının boyutluluğuna ilişkin çelişkili çıkarımlar yapılmaktadır. Boyutluluğu açısından çelişkili bulguların elde edildiği ölçme araçlarından biri bu araştırmanın odak noktası olan Akademik Güdülenme Ölçeği (AGÖ)’dir. Modellerin dayandığı varsayımlar boyutluluk yöntemleriyle elde edilen bulguları etkileyebildiğinden, boyutluluğuna ilişkin doğru bulgulara ulaşılması için Akademik Güdülenme Ölçeği maddelerine verilen yanıtları en iyi betimleyen ölçme modelinin belirlenmesi ve boyutluluğun bu modelle incelenmesi gerekmektedir. İlgili çalışmalar, monoton olmayan madde tepki kuramı modelinin duyuşsal özelliklerin doğasına daha uygun bir ölçme modeli olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, monotonluk varsayımının boyutluluğa ilişkin bulguları etkileyerek ölçme araçlarının faktör yapılarına ilişkin hatalı çıkarımlara neden olduğu bulunmuştur. Bu nedenle, monoton olmayan madde tepki kuramı modeline uyduğu düşünülen bir veride çok boyutluluğun varlığına ilişkin kanıtlar elde edildiğinde, verinin monotonluk varsayımı açısından monoton ve monoton olmayan modellerin model veri uyumlarının karşılaştırılması yoluyla incelenmesi gerekmektedir. Ancak, alanyazında güdülenmenin monoton olmayan modele dayalı olarak incelendiği sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Ölçek maddelerinin monotonluk varsayımına uygunluğu açısından, monoton ve monoton olmayan MTK modellerinin karşılaştırıldığı bir çalışmaya ise rastlanmamıştır. Ayrıca, çalışmalarda AGÖ maddelerinden elde edilen yanıt matrisinin boyutluluğunun faktör analizi çerçevesinde incelendiği, boyutluluk incelemelerinin MTK çerçevesinde parametrik ve parametrik olmayan yöntemlerle yapılmadığı görülmüştür. Ölçek maddelerinin boyutluluğuna ilişkin kararların, MTK çerçevesinde geliştirilmiş parametrik ve parametrik olmayan yöntemlerle elde edilen daha kapsamlı kanıtlara dayalı olarak verilmesi önemli görülmektedir. Alanyazındaki bu eksiklikler doğrultusunda, AGÖ maddelerinin boyutluluk açısından MTK çerçevesinde geliştirilmiş tek ve çok boyutlu parametrik ve parametrik olmayan modellere dayalı olarak incelenmesi gerekli görülmektedir. Araştırmanın Amacı: AGÖ maddelerinin boyutluluk açısından MTK çerçevesinde geliştirilmiş Aşamalı Tepki Modeli (ATM), Genelleştirilmiş Aşamalı Monoton Olmayan Model (GAMOM), İki Faktör Modeli (İFM) ve DIMTEST analizine dayalı olarak incelenmesi araştırmanın amacını oluşturmaktadır. Araştırmanın Yöntemi: Bu çalışma, AGÖ maddelerinin boyutluluk ve monotonluk varsayımlarına uygunluğu açısından bilgi sağlaması yönüyle betimsel, boyutluluğun farklı madde tepki kuramı modellerinin model veri uyumuna dayalı olarak karşılaştırılmasına dayalı olarak incelenmesi yönüyle de temel bir araştırma niteliğindedir. Araştırmanın çalışma grubunu 2016-2017 eğitim-öğretim yılı güz döneminde Ankara Üniversitesi’nin Eğitim Bilimleri, Siyasal Bilgiler, İletişim, Mühendislik, Diş Hekimliği, Veteriner ve Hukuk Fakültelerinde öğrenimini sürdüren üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışma grubunda toplam 1858 öğrenci bulunmaktadır. Araştırmanın verileri Akademik Güdülenme Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Fransızca olarak geliştirilen ölçeğin İngilizceye uyarlanması Vallerand ve diğerleri (1992) tarafından yapılmıştır. İngilizce formun yapı geçerliğinin incelenmesi amacıyla yapılan doğrulayıcı faktör analizi sonucunda yedi faktörlü yapı için kabul edilebilir uyum değerleri elde edilmiştir. Ölçeğin alt boyutları için elde edilen Cronbach Alfa güvenirlik katsayıları 0.83 ile 0.86 arasında değişmektedir. Akademik Güdülenme Ölçeği’nin İngilizce’den Türkçe’ye uyarlanması Karagüven (2012) tarafından yapılmıştır. Türkçe formun yapı geçerliğinin incelenmesi amacıyla açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda model veri uyumu değerlerinin yüksek olduğu ve özgün ölçeğin yedi faktörlü yapısının doğrulandığı bulunmuştur. Çalışmada ölçeğin boyutları; İçsel Motivasyon (Bilme, Başarma, Uyarım), Dışsal Motivasyon (Dışsal Düzenleme, İçe Yansıyan, Belirlenmiş) ve Motivasyonsuzluk olarak adlandırılmıştır. Akademik Güdülenme Ölçeği’nden elde edilen madde yanıt matrisinin boyutluluğunun incelenmesi amacıyla Aşamalı Tepki Modeli (ATM), Genelleştirilmiş Aşamalı Monoton Olmayan Model (GAMOM) ve İki Faktör Modeli (İFM)’ne dayalı olarak madde ve birey parametre kestirimleri yapılmıştır. Ayrıca DIMTEST analizine dayalı olarak da boyutluluk incelemesi yapılmıştır. ATM’ye dayalı kestirimler R programında “mirt” paketi (Chalmers, 2012), GAMOM’a dayalı kestirimler GGUM2004 programı (Roberts, Donoghue ve Laughlin, 2000) kullanılarak yapılmıştır. İFM’ye dayalı parametre kestirimleri R programında “mirt” paketi (Chalmers, 2012) kullanılarak elde edilmiştir. Modeller arası karşılaştırmalar ölçek, madde ve birey düzeyinde genel, madde ve birey model veri uyumu istatistikleri hesaplanarak yapılmıştır. Ayrıca, iki faktör modeline dayalı olarak genel ve grup faktör tarafından açıklanan varyans oranları ve güvenirlik değerleri incelenmiştir. Araştırmanın Bulguları: Genel model veri uyumu istatistiklerine dayalı olarak yapılan modeller arası karşılaştırmalar İFM’nin genel model veri uyumunun ATM’ye göre anlamlı biçimde daha iyi olduğu, (χ_(sd=26)^2=5829.4 p<0.05) ve model veri uyumunda %4’lük anlamlı bir iyileşme sağladığı bulunmuştur. Ancak, GAMOM’un hem ATM hem de İFM’ye göre daha düşük genel model veri uyumu istatistiklerine sahip olduğu bulunmuştur. ATM’ye dayalı olarak maddeler için hesaplanan tüm uyum istatistiklerinin model veri uyumu için kabul edilen sınır değerin çok üzerinde olduğu görülmüştür. Uyum ist

Abstract

Purpose: This study aims to investigate the dimensionality of the Academic Motivation Scale items by depending on the graded response model, the generalized graded unfolding model, the bifactor model and the DIMTEST. Research Methods: The Academic Motivation Scale was implemented on 1858 students who were studying at Ankara University. The fit of models was examined based on the general, person and item level model data fit statistics that were produced by the models. Findings: It was found out that the bifactor model provided the most consistent results with the theoretical foundation underlying the items. The findings revealed that the generalized graded unfolding model and the bifactor model enabled better results than the graded response model concerning to the general model data fit. About item fit statistics, the models that provided the best fit were the bifactor model, the generalized graded unfolding model and the graded response model, respectively. The index values obtained based on the bifactor model also brought out the existence of a strong general dimension on which the scale items could be ordered. The results of DIMTEST analysis also supported that the scale items are multidimensional. Implications for Research and Practice: Researchers are recommended to estimate item parameters both on the general dimension and subscales of the Academic Motivation Scale by utilizing the bifactor model to obtain more reliable and valid item parameter estimations. In future studies, researchers can compare the models about dimensionality and monotonicity assumptions based on scales developed to measure different affective traits