Dergiler / Sağlık ve Toplum / 2006 / Cilt: 16 - Sayı: 2
Uzun süren hastalıklarda hastaların öğrenilmiş çaresizlik algıları
- Dergi
- Sağlık ve Toplum
- Sayfa
- 15–24
- DOI
- —
Özet
Tanımlayıcı kesitsel özellikteki bu araştırma, hastaların hastalıkları üzerindeki denetim algılarını ve bu algıları biçimlendiren çaresizlik gibi içsel yani psikolojik kaynakları ortaya koymak amacıyla 54 hipertansiyon, 53 kronik böbrek yetmezliği, 54 akciğer kanseri ve 54 meme kanseri olmak üzere toplam 215 hasta üzerinde yapılmıştır. Öğrenilmiş çaresizlik algısı hastaların tedaviye uyum ve hastalıkla mücadele çabalarının düzey ve sürekliliğini önemli ölçüde etkilemektedir. Araştırma bulgularına göre hastaların %93,4 gibi büyük çoğunluğu, hastalığını kader ve kendi kontrolü dışındaki faktörlerin etkilediğini düşünmektedir ve %92,6'sı sosyal destek olmazsa kendisini daha çaresiz hissedeceğini belirtmişlerdir. Hastaların %84.5'i hastalıklarıyla mücadelede kendilerinin de sorumlu olduklarını ortaya koymuşlardır. Bu oran kronik böbrek yetmezliği hastalarında %71.7'ye düşmektedir. Öğrenilmiş çaresizlik açısından hasta grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır. Kronik böbrek yetmezliği, akciğer kanseri ve meme kanseri hastalarının öğrenilmiş güçlülük düzeyi puanlarında benzerlik görülmekle birlikte, hipertansiyon hastalarının puanlarının diğer hasta gruplarına göre düşük ve diğer hasta grupları ile hipertansiyon hasta grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu görülmüştür. Hipertansiyon hastaları, doğru sağlık davranışlarını daha az uygulamaktadırlar. Araştırmada elde edilen verilerin hastaların hastalığı ve yaşamı üzerinde kendi denetimlerini artırma, sağlıkla ilgili yanlış duygu ve tutumlarını düzeltme, yaşam kalitesini artırma ve sağlık personeli ile aralarındaki güven duygusunu sağlama, psikolojik ve sosyal uyuma yardımcı olma konularında hazırlanacak sağlık eğitimi programlarına katkıda bulunacaktır.
Abstract
This descriptive cross-sectional study was conducted on 215 in and out patients with chronic diseases such as hypertension (54), chronic renal failure (53), lung cancer (54) and breast cancer (54) in order to reveal the control perceptions of the patients on their illnesses as well as the internal (e.g. psychological) sources such as helplessness that forms these perceptions. The perceptions of learned helplessness deeply affect the levels and continuity of adherence and efforts of patients in coping with their illnesses. According to results, majority of patients (93,5%) blamed fate and other factors out of their control for their suffering from illness. Also, 92.6% patients stated that they feel more helpless without social assistance and support. in terms of coping with the illness, 84.5% of the patients expressed self-responsibility as well. This percentage drops to %7l. 7 in chronic renal failure patients. When the levels of learned helplessness are taken into account there is no statistically significant differences among the disease groups. On the other hand, regarding the learned resourcefulness levels, even though there is similarity among patients with breast cancer, lung cancer and chronic renal failure, hypertension patients showed significantly less learned resourcefulness levels. As conclusion, it is considered that the results obtained in this research may be of help in health education programs preparations in the following aspects: measures to increase self control of patients over their diseases and life, correction of wrong beliefs regarding illnesses among patients, improving quality of life, promoting sense of trust between patients and health personnel and helping in psycho-social adaptation of patients.