Değişen toplumun Türk atasözlerine etkisi

Özet

Sözlü edebiyat ürünü olan atasözleri geçmiş ve gelecek arasında güçlü bağlantılar kurarak kültürün devamlılığını sağlar. Ancak, toplumsal yapıdaki değişiklikler, geleneksel atasözleri ve yaşanmakta olan kültür arasında bir tezat oluşturmakta ve bireylerin atasözlerini, çoğu zaman hicivli bir uslüpla, dönüştürmelerine neden olmaktadır. Yaşanan yeni tecrübelerin geleneksel atasözlerinde karşılığını bulamayan bireyler, yeni atasözleri üretmek yerine bu değişmez yapıları kelime ekleme, değiştirme veya çıkarma yoluyla atasözlerinin anlamını ve mesajını değiştirerek yeni hayata adapte etmektedirler. Bir başka deyişle, anti-atasözü adı verilen atasözlerinin değiştirilmiş bu biçimleri, değişen fikir veya yenilikleri ifade etmek veya eski ve yeni arasındaki farklılığa dikkat çekmek için geleneksel atasözlerinin anlamı ve yapısı değiştirilerek oluşturulurlar. Teknolojinin hızla ilerlemesi, sosyal medya kullanımının artması, geleneksel değerlerin değişimi, bireyciliğin öne çıkması, kişisel çıkarların gözetilmesi ve ekonomik problemler atasözlerinin değişiminde önemli rol oynayan faktörlerden bazılarıdır. Bu çalışmada, kitap, gazete, reklam, televizyon, sosyal medya, şarkı gibi çeşitli kaynaklardan alınan 1368 anti-atasözü değerlendirilmiş fakat belirlenen faktörlere dayanılarak 28 atasözünden türeyen 39 anti-atasözü makalede analiz edilmiştir. İnceleme sonucu göstermiştir ki; bilgili olmak; çalışkan olmak; aidiyet duygusu; dürüstlük, yardımseverlik gibi kavramların yanı sıra şiddet olaylarının artması; ekonomik problemler, sağlık sorunlarının artması, sosyal medyanın gücü ve etkisinin artması gibi Türk toplumunun düşünce ve davranış yapısına doğrudan etki eden olgularda değişimler yaşanmaktadır.

Abstract

Proverbs, the product of oral literature, establish strong links between past and future, ensuring the continuity of culture. However, changes in societies have caused a contradiction between the daily culture and traditional proverbs; therefore, proverbs go through a process of transformation, mostly in a humorous way. Individuals who do not find the appropriate proverbs for the new experiences have adapted the existing proverbs to the new life by changing the content and wisdom of proverbs through addicting, replacing or distracting the lexis. In other words, the transformed proverbs, which are then called as anti-proverbs, are created by changing the meaning and the structure of traditional proverbs in order to express new wisdom and innovations or to draw attention to the old and new. The development of technology, the increase within using social media, the exchange of traditional values in society, the rise of notions such as individualism, self-interest and the economic problems are some of the factors that play a significant role in the changing of proverbs. In this study, 1368 anti-proverbs collected from various sources such as books, newspapers, advertisement, television, social media, songs have been evaluated; however, 39 anti-proverbs derived from 28 proverbs have been analyzed based on each factor indicated in the study. The Turkish anti-proverbs reveal that there have been changes in the value of some notions such as knowledge, intellectuality, the sense of belonging, honesty, kindness and facts such as the increase in the events of violence, financial problems, the power and effect of social media, which have an immediate effect on the mentality and behavioral ethics of Turkish society.