Orhun Yazıtlarındaki atasözü ve deyimlerin günümüzdeki karşılıklarına yönelik inceleme

An analysis on the present equivalents of the proverbs and idioms in Orkhon Inscriptions

Özet

Dil, bir milletin en önemli sosyolojik varlığıdır. Toplumların ortak tarih ve kültür gibi manevi unsurlarının yanında, toprak birliği ve konuşulan ortak dil gibi maddi unsurları da göze çarpar. Bu unsurlar içinde en önemlilerinden biri de dil ve kültür birliğidir. İşte bu dil ve kültür birliğinin de en önemli aynası şüphesiz atasözleri ve deyimlerdir. Deyimler ve atasözleri, bir milletin dünyaya bakışını ve millî kimliğini yansıtır. Söz varlığımızda ve kültürümüzde önemli yeri olan deyim ve atasözleri, kalıplaşmış özlü sözlerdir. Geçmişten günümüze kadar toplumun ortak duygu ve düşüncelerini yansıtmaktadır. Dilimize zenginlik katan önemli unsurlardır. Bu araştırmada, 8. yüzyılda dikilen Orhun Yazıtlarındaki deyim ve atasözleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Tespit edilen deyim ve atasözlerinin Türkiye Türkçesindeki karşılıkları belirlenmiştir. Bu araştırmada Muharrem Ergin’in “Orhun Abideleri” adlı kitabındaki metinlerden yola çıkılmıştır. Metinlerden tespit edilen deyim ve atasözlerinin Türkiye Türkçesindeki karşılıkları ve anlamları için “Türk Dil Kurumu Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü”nden yararlanılmıştır.

Abstract

Language is the most important sociological entity of a nation. In addition to moral elements such as common history and culture of societies, material elements such as territorial unity and spoken common language are also noticeable. One of the most important of these elements is the language and cultural unity. The most important mirror of this language and cultural unity is undoubtedly the proverbs and idioms. Idioms and proverbs reflect a nation's view of the world and its national identity. The idioms and proverbs that have an important place in our vocabulary and culture are stereotyped wise sayings. They reflect the common feelings and thoughts of the society from the past to the present. They are important elements that enrich our language. In this study, it was aimed to determine the proverbs and idioms in Orkhon Inscriptions written in 8th century, and the present equivalents of the determined proverbs and idioms were identified. The texts in his book “Orhun Abideleri” by Muharrem Ergin were used for this study. “Turkish Language Society Dictionary of Proverbs and Idioms” was used for the meanings and equivalents of the proverbs and idioms identified in the texts.