Dergiler / RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi / 2019 / Sayı: 0
Evrensel bir çözümleyici ya da dile özgü çözümleme stratejileri: Türkçe’de ilgi tümcelerini isim tamlamalarında tamlayan ya da tamlanan ile bağlama tercihleri
- Sayı
- 2019 · Sayı: 0
- Sayfa
- 1–21
- DOI
- —
Özet
Bu çalışmada bir dizi deney ile tek dilli Türkçe konuşanların ilgi tümcesi bağlama tercihlerinde sözdizimsel hazırlama etkisi incelenmiştir. İlgi tümcesi bağlama tercihlerinin diller arasında farklılık göstermesi, çözümleme stratejilerinin evrensel ilkelere değil dile özgü değiştirgenlere bağlı olabileceği fikrini ortaya çıkarmıştır. Bu nedenle, birçok model çözümleyicinin evrenselliği, ilk analizde işleyen altta yatan mekanizma, ve cümle işlemlemede kullanılan bilgi kaynaklarıyla ilgili varsayımlarını ileri sürmüştür. Ancak, farklı materyaller ve yöntemler kullanılarak farklı dillerde yapılan bir çok çalışmada elde edilen bir biriyle çelişen bulguları açıklayacak tek bir model henüz mevcut değil. İlgi tümcesi bağlama tercihlerini detaylı bir şekilde incelemek için, bu çalışmada iki çevrimdışı (kağıt-kalem) ve bir çevrimiçi (kendi hızında okuma) yöntemi kullandık. Sonuçlar bir dizi etken kontrol edildiğinde tek dilli Türkçe konuşan bireylerin belirli bir bağlama tercihi göstermediğini ortaya koymuştur. Başka bir deyişle, ilgi tümcesi bağlama tercihlerinin anlamsal etkenlere (örn. tamlayan ve tamlanan isimlerin yakın ve uzak yüklem ile anlamsal ilişkisi), çalışma şartları (örn. örtülü işlemleme veya yönlendirilmiş değerlendirme), ve kullanılan tekniklere (örn. çevrimdışı veya çevrimiçi) bağlı olarak değişiklik göstermektedir. Yine de, sözdizimsel hazırlama etkisi, tek dilli Türkçe konuşan bireylerin alternatif bağlama yorumlarının ağaç yapısını (aşamalı oluşumunu) ayrıştırdığını göstermektedir. Ayrıca, sonuçlar NP1 (tamlayan) ile bağlama tercihi eğilimi göstermenin yapısal karmaşıklık (etken ve edilgen) ve çalışma deseni (çevrimiçi ve çevrimdışı, ya da dikkatin yönlendirilmesi veya örtük işlemle) gibi koşullardan doğan bilişsel talebi azaltma stratejisi olarak işlemleme zorluğu ile ilişkilendirilebileceğini önermektedir.
Abstract
This study investigated syntactic priming of relative clause (RC) attachment preferences in monolingual Turkish speakers through a series of experiments. Cross-linguistic variations in RC attachment preferences have implied that parsing strategies may not be guided by universal principles but language-specific parameters. Thus, several models put forth their assumptions about the universality of the parser and the underlying mechanisms working in the initial analysis, and the sources of information used in sentence processing. However, there is not one single model, the predictions of which could account for all the contradictory findings obtained in a myriad of studies using different materials and tasks in different languages. In order to investigate RC attachment preferences further in detail, we conducted two offline (pen-and-paper) tasks and an online (self-paced reading) task. The results showed that monolingual Turkish speakers had no clear attachment preferences on condition that several confounding factors were controlled. More precisely, RC attachment preferences varied depending on the semantic factors (e.g. semantic associations of the host NP with the proximal and the distal predicate), task requirements (e.g. implicit or directed), and techniques (e.g. offline or online) employed in the studies. Nonetheless, the effect of syntactic priming showed that monolingual Turkish speakers distinguished the tree hierarchical configuration of the alternative attachment interpretations. Furthermore, the results suggested that a tendency towards NP1 attachment preference might be attributed to processing difficulty, as a strategy to minimize cognitive demand, arising from conditions such as structural complexity (active vs. passive), task requirements, and research design (offline vs. online, or directed attention vs. implicit processing).