Laboratuvar güvenliğinde “5S” yönteminin uygulaması ve çalışan memnuniyeti üzerine etkisi

Implementation of “5S” methodology in laboratory safety and Its effect on employee satisfaction

Özet

Sağlık kurumları organizasyon ve yönetimin kalitesini artırmak, sürekli değişimi teşvik etmek amacıyla akreditasyon süreçlerinden yararlanmaktadır. Tıbbi laboratuvarlar için kapsamı açısından uygulanması önerilen standartların başında ISO 15189 kalite ve yeterlilik standardı gelmektedir. Bu standardın “güvenlik ve yerleşim koşulları” maddesi, çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve gereken güvenlik önlemlerinin alınmasını kapsamaktadır. Güvenli ortam sağlamanın en önemli koşulu, olası tehlikelerden arındırılmış temiz ve düzenli bir çevrenin oluşturulmasıdır. Bu bağlamda, özellikle endüstride kullanılmakta olan 5S uygulaması kolayca yürütülebilen, çalışanların katılımını ve memnuniyetini sağlayan; bunların yanı sıra iş verimliliğini artırma gibi üstünlüklere sahip bir uygulamadır. Sunulan bu çalışmada, Dokuz Eylül Üniversitesi Merkez Laboratuvarında 5S yönteminin uygulanması ve bu uygulamanın çalışan memnuniyeti ve çalışma ortamı düzeni bakımından uygunsuzlukların giderilmesi üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Uygulamada ilk olarak Dokuz Eylül Üniversitesi Merkez Laboratuvarı yönetimine ve çalışanlarına 5S eğitimi verilmiş ve daha sonra proje ekibi oluşturularak üç aylık süre içerisinde 5S aşamaları (Seiri: Sınıflandırma, Seiton: Düzen, Seiso: Temizlik, Seiketsu: Standardizasyon ve Shitsuke: Disiplin) uygulanmıştır. Uygulama sonrası geçen beş yıllık dönem içerisinde 5S uygulamasının işi kolaylaştırma, iş doyumu, güvenli ortam oluşturma ve yönetime katılım boyutlarının çalışan memnuniyetine etkisi beşli likert ölçekli anket formu kullanılarak değerlendirilmiştir. Ayrıca, Merkez Laboratuvarında biyogüvenlik uygulamaları kapsamında 2007 yılından itibaren her yıl sonunda düzenli olarak gerçekleştirilen laboratuvar çevresel durum değerlendirme raporları geriye dönük olarak incelenmiştir. 5S öncesi ve sonrası dönemde saptanan uygunsuzluk sayısı ve uygunsuzlukların ortadan kaldırılması için gerçekleştirilen düzenlemelerin gelişim oranı yüzde (%) olarak değerlendirilmiştir. Uygulama sürecinde o dönemde aktif olarak çalışan 114 çalışana anket formu verilmiş ve ankete katılan 63 (%52.3) kişiden (16 erkek, 47 kadın) gelen yanıtlar irdelenmiştir. Anket formunun güvenilirliği, Cronbach alpha değeri 0.858 (p< 0.001) olarak tespit edilmiştir. Uygulama sonrası 5S bileşenlerinden, işi kolaylaştırma ve güvenli ortam oluşturma boyutlarının çalışan memnuniyeti üzerine istatistiksel olarak anlamlı bir etki oluşturduğu belirlenmiştir. Ayrıca 5S uygulaması sonucunda önceki yıllara göre laboratuvar ortamında belirlenen uygunsuzluk puanında %69.7 oranında belirgin bir iyileşme saptanmıştır. Sonuç olarak, ISO 15189 tıbbi laboratuvar akreditasyonuna sahip ilk kamu hastane laboratuvarında gerçekleştirilen 5S uygulamasının, laboratuvar güvenlik sisteminin oluşturulmasına ve sürdürülmesine önemli bir katkı sağladığı kanısına varılmıştır.

Abstract

Health institutions use the accreditation process to achieve improvement across the organization and management of the health care system. An ISO 15189 quality and efficiency standard is the recom- mended standard for medical laboratories qualification. The “safety and accommodation conditions” of this standard covers the requirement to improve working conditions and maintain the necessary safety precautions. The most inevitable precaution for ensuring a safe environment is the creation of a clean and orderly environment to maintain a potentially safe surroundings. In this context, the 5S application which is a superior improvement tool that has been used by the industry, includes some advantages such as encouraging employees to participate in and to help increase the productivity. The main target of this study was to implement 5S methods in a clinical laboratory of a university hospital for evaluating its effect on employees’ satisfaction, and correction of non-compliance in terms of the working environment. To start with, first, 5S education was given to management and employees. Secondly, a 5S team was formed and then the main steps of 5S (Seiri: Sort, Seiton: Set in order, Seiso: Shine, Seiketsu: Standardize, and Shitsuke: Systematize) were implemented for a duration of 3 months. A five-point likert scale question- naire was used in order to determine and assess the impact of 5S on employees’ satisfaction considering the areas such as facilitating the job, the job satisfaction, setting up a safe environment, and the effect of participation in management. Questionnaire form was given to 114 employees who actively worked during the 5S implementation period, and the data obtained from 63 (52.3%) participants (16 male, 47 female) were evaluated. The reliability of the questionnaire’s Cronbach’s alpha value was determined as 0.858 (p< 0.001). After the implementation of 5S it was observed and determined that facilitating the job and setting up a safe environment created a statistically significant effect on employees, and some suffi- cient satisfaction was observed. In addition, the non-conformity score, which was identified in the labora- tory during the previous years, was significantly reduced at a rate of 69.7% after the implementation of 5S. 5S practices have successfully contributed to the establishment and to the sustainability of laboratory safety systems in the first public ISO 15189 accredited public clinical laboratory in Turkey. It is concluded that 5S methods can be used as an effective improvement tool in order to maintain a safe environment, to facilitate the job, and to encourage employees to participate in the management process.