Dergiler / Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi / 2003 / Cilt: 18 - Sayı: 2
Doğu Karadeniz bölgesindeki akarsularda sediment taşınımının tahmininde kullanılabilecek eşitliklerin geliştirilmesi
- Sayfa
- 32–37
- DOI
- —
Özet
Erozyon ve sedimentasyon, Türkiye açısından en önemli tarımsal sorunlardan biridir. Erozyonla verimli topraklar asıl yerlerinden koparılıp taşınılırken, diğer taraftan sediment taşınımına da kaynak oluşmaktadır. Sediment taşımmı sonucunda akarsu yatakları bozulmakta, baraj ve gölet gibi su yapıları sedimentle dolmakta ve kısa sürede yararlı su depolama kapasiteleri azalarak kullanılmaz duruma gelmektedir. Bu nedenle akarsuların sediment veriminin önceden tahmin edilmesi gerekmektedir. Bu çalışmada, Doğu Karadeniz havzasında yer alan yedi alt havzada, akarsu ile taşınan sediment miktarının belirlenmesinde kullanılabilecek sediment taşınım tahmin eşitlikleri iki farklı yöntemle belirlenmiştir. Birinci yöntemde uzun yıllara ait ölçülmüş olan tüm sediment değerleri ve o andaki debi değerleri arasındaki ilişki incelenmiştir, ikinci yöntem olarak sediment ölçümleri belirli dönemler halinde incelenmiştir. Elde edilen eşitlikler ile yıllık sediment veriminin hesaplanmasında ise günlük debi değerleri, aylık ortalama debi değerleri ve bu debilerin meydana gelme olasılıkları dikkate alınmak üzere üç farklı yöntem kullanılmıştır. Çalışma sonucunda birinci yöntemle belirlenen sediment tahmin eşitliklerinin 2228 nolu istasyon dışında daha uygun olduğu belirlenmiştir. Ayrıca yıllık sediment veriminin hesaplanmasında aylık ortalama debilerin kullanılması önerilmiştir.
Abstract
Erosion and sediment transport one of the most important problem in Turkey. The removal of fertile topsoil from a river basin will also adversely affect the agricultural production The study of erosion and sediment yield of river basins is important for many reason. Deposition of sediment in a reservoir reduces its capacity, thereby adversely affecting water supply for irrigation, domestic and industrial use and for power generation.. That is knowledge of the sediment yield of river is important. In this study, some equations are obtained with two different methods. For using estimate sediment load of river in seven watersheds of eastern black sea basin. In the first method relationship between the water discharge and sediment discharge is determined for each of the watershed for year. In the second method, this relation is determined for main periods which are obtained according to rain and irrigation seasons. For computing annual sediment load; daily water discharge values, average monthly water discharge values and probability of this water discharge values are considered. As a result, the first method is recommend to obtain predict equations apart from watershed with number 2228. In addition, average monthly water discharge values is proposed for computing annual sediment load