KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Orta Asya ve Kafkasya Araştırmaları / 2013 / Cilt: 8 - Sayı: 15

Bölgesel politikalar açısından Azerbaycan-İran ilişkileri

Azerbaijan-İran relations from a regional perspective

Halit MAMMADOV

Sayfa
45–71
DOI
—

Özet

Azerbaycan ve İran ortak tarihsel ve kültürel öğeleri paylaşan komşu ülkelerdir. Azerbaycan–İran ilişkilerinde söz konusu öğelerin varlığı ciddi bir biçimde hissedilmektedir. 1991 yılında bağımsızlığını yeniden kazanan Azerbaycan’ın, güney komşusu ile ilişkileri inişli çıkışlı bir seyir izlemiştir. Azerbaycan ve İran arasındaki temel sorunlar, tarihsel – kültü- rel arka plan ve günümüz uluslararası ilişkileri bağlamında düşünülmelidir. Tarihsel–kültürel anlamda ilişkilerde öne çıkan noktalar, İran’da yaşayan Azerbaycan Türk nüfusunun varlığı ve Azerbaycan’ın bir kısmının İran’ın resmi ideolojisi olan İslam’ın Şiilik mezhebine mensup olmasıdır. Bu iki nokta ilişkilere yön veren temel faktörlerdir. İran, kuzeyinde yaşayan Azerbaycan Türk nüfusu arasında etnik milliyetçiliğin yükselmesini tehdit olarak algılamaktadır. İran söz konusu milliyetçiğin Azerbaycan kaynaklı olduğunu iddia etmektedir. Azerbaycan ise İran’ın Şiilik vasıtasıyla iç işlerine müdahalesinden rahatsızlık duymaktadır. Şii ve Sünni nüfusun Türk kimliği altında birlikte yaşama arzusu İran’ın Azerbaycan’da Şiiliği siyasallaştırmasıyla tehlikeye girebilir. Diğer yandan, günümüz Azerbaycan–İran ilişkilerini bölgesel ve küresel sorunlar çerçevesinde değerlendirmek mümkündür. Hazar’ın hukuki statüsünün belirsizliği ve İran nükleer krizi etrafında cereyan eden süreç, Azerbaycan–İran ilişkilerinin geleceğini tayin edecek önemli faktörlerdir. Hazar’ın hukuki statüsü etrafındaki belirsizlik Batı merkezli enerji projeleri açısından sorun teşkil etmektedir. Son dönemde Azerbaycan’ın Batıyla ve özellikle İsrail’le kurduğu yakın askeri ve siyasi ilişkiler İran rejimi tarafından kendisine yönelik güvenlik tehdidi olarak görülmektedir. Makalenin temel amacı, bölgesel politikalar çerçevesinde Azerbaycan ve İran arasındaki ikili ilişkileri incelemektir.

Abstract

Azerbaijan and Iran are neighboring countries with common historical and cultural elements. The presence of these elements in their bilateral relations will be felt seriously.Azerbaijan has had volatile relations with its southern neighbor since securing its independence in 1991. The main problems between Azerbaijan and Iran must be considered from a historical and cultural context and current international affairs. The most crucial historical and cultural points are that there is an Azeri Turk population living in Iran, and some regions of Azerbaijan are under the influence of Iran’s official ideology of Islamism and Shiite sectarianism. These two points are the main factors influencing bilateral relations. Iran perceives the growing Azeri nationalism in its northwest as an imminent threat and declares that the roots of this nationalism are in Azerbaijan. Azerbaijan, for its part, is disturbed by Iran using Shia sectarianism to interfere in its internal affairs. Iran’s promotion of Shiite sectarianism in Azerbaijan threatens the desire of Sunni and Shia Turks to unite under a singular Turkish nationalism. The geopolitics of the broader region offer additional insight into problems inherent in bilateral relations. The Iranian nuclear crisis and the indefinite legal status of the Caspian Sea will both impact the future of Azerbaijan–Iran relations, as well as Azerbaijan’s relations with the Western countries due to the energy resources located there. Iran will interpret Azerbaijan’s military and political relations with the West—particularly Israel—as a an attempt to intimidate Iran. The main aim of this article is to study Azerbaijan-Iran bilateral relations from a regional perspective.