Bruno Taut and the program for the protection of monuments in Turkey (1937-38): Three case studies: Ankara, Edirne and Bursa

Bruno Taut ve Türkiyedeki anıtların korunması programı!nda üç çalışma ( 1937-38): Ankara,Edirne ve Bursa

Özet

1933 yılında Maarif Vekaleti (Milli Eğitim Bakanlığı) tarafından, ülkede bilimsel ve sistematik bir biçimde gerçekleştirilen restorasyon çalışmalarının başlangıcına işaret eden, Türk anıtlarının korunması için bir program oluşturuldu. Programın yürürlüğe konma aşamasında Alman mimar Bruno Taut üç farklı konuda profesyonel görüşünü sunmak üzere Bakanlık tarafından resmi olarak davet edildi: Ankara’daki Mahmut Paşa Bedesteni restorasyonu, Edirne’deki bazı anıtların durumunun değerlendirilme sürecinin incelenmesi, Bursa’daki Yeşil Türbe’nin restorasyonu. Bu çalışma, yukarıda sözedilen üç konunun kronolojik olarak gelişme süreçlerini ve içeriklerinin tarihi arka planını yeniden düzenlemek için girişimde bulunmanın yanı sıra, önemli belgesel kaynakları temel alan değerlendirmeye yönelik yorumlarını sunmaktadır. Taut’un Türkiye’deki profesyonel gündeminin önemli başlıklarını kaydettiği İstanbul Günlüğü (İstanbul Journal) çalışmanın referans kabul ettiği en önemli belgedir. Bu birincil kaynakla beraber, diğer kanıtlar özellikle Anıtları Koruma Komisyonu’nun 1935 yılında yayınladığı raporu da içeren çeşitli Türkçe yayınlardan oluşan ikincil kaynaklardan gelmektedir. Bursa’daki Yeşil Türbe restorasyonu konusunda, Taut’un anıtı analiz ettiği yayınlanmamış çalışması olan “Bericht Uber Die Renovierung Der Yeşil Türbe”ye referans gösterme fırsatı bulunmuştur. Bu belge Taut’a verilen görevin resmi boyutunu yansıtmanın ötesinde, Taut ile restorasyon prensipleri arasındaki ilişkiyi ve özellikle onun Bakanlıktaki profesyonel statüsünün yeniden düzenlenmesinin incelenmesi açısından çok önemli bir kaynağı temsil etmektedir.Taut’un Ankara, Edirne ve Bursa’daki söz konusu çalışmaları; Bakanlığın, tarihi miras üzerinde yeni devletin kimliğini inşa etmek amacıyla bir ulusal proje olarak, restorasyon programını kurma çabalarını değerlendirmeyi mümkün kılan yeni bakış açıları önermektedir. Bakanlığın konuyu ele alışında en önemli strateji olarak görülen, anıtları “milli” semboller olarak düzenleme düşüncesi, aslında bu makale kapsamında seçilen üç konunun çalışma gündemini karakterize etmekte ve aynı zamanda Bakanlığın yabancı uzman görüşünden faydalanma nedenini açıklığa kavuşturmaktadır. Bugüne kadar pek üzerinde durulmayan, Taut’un Türkiye’deki profesyonel etkinliklerine bu açıdan bakılması, onun devlet ideolojisi yararına anıtların yeniden analiz edilmesindeki rolü ve Türkiye’de restorasyon kültürünün kurulması sırasında katkılarını değerlendirmek için önem göstermektedir.

Abstract

In 1933 the Ministry of Education set up a program for the protection of Turkish monuments that marks the beginning in the country of restoration works characterized by a scientific and systematic approach (1). Right at the beginning of the operative phase of the program, the German architect Bruno Taut was officially asked by the Ministry to give his professional opinion in three different episodes: the restoration of Mahmut Paşa Bedesteni in Ankara, the monitoring phase to evaluate the condition of several monuments in Edirne, the restoration of Yeşil Türbe in Bursa. The paper offers a critical reading of these episodes on the base of important documentary sources, in the attempt of re-constructing both their chronological sequence and historical background. The most valuable document this paper refers to is the İstanbul Journal, the diary in which Taut recorded the main episodes of his professional agenda in Turkey. Together with this primary source other evidences come from secondary sources included in various Turkish publications, especially the report published in 1935 by the Committee for the Protection of Monuments (Anıtları Koruma Komisyonu). In the case of the restoration of Yeşil Türbe in Bursa then the author had the chance to refer to a Taut’s unpublished text: Bericht über die Renovierung der Yeşil Türbe, the report Taut drew up in analyzing the monument. This is a clear evidence of the official character of this assignment and moreover it represents a source of a paramount importance not only to investigate the relationship between Taut and restoration principles but especially to re-formulate his professional status inside the operative structure of the Ministry of Education. These episodes offer a new angle from which is possible to evaluate the effort of the Ministry in setting the restoration program as a national project aimed at grounding the identity of the new state on its historical heritage. The editing of the monuments as national icons, prime strategy implied in Ministry’s policy, characterizes indeed the work agenda of the selected case studies and clears up the decision to make use of foreign experts’ opinion. By this point of view this side of Taut’s professional activity in Turkey, until now quite ignored, turns to be essential in order to evaluate his role in the re-elaboration of monuments for the benefit of state ideology and his contribution on the topic right at the beginning of the construction of a restoration culture in Turkey