Osmanlı Paşalarının Mahiyetindeki Değişim: Mukayeseli Tarih Bakımından Bir Değerlendirme

Özet

Osmanlılar, 18. yüzyılın ilk yarısında sınırlı ancak diğer yarısında giderek genişleyen bir çerçevede, hızla gelişen ve ilerleyen Avrupa’ya bakarak kendi düzenlerini ve yapılarını güçlendirmek için çeşitli girişimlerde bulunmuşlardır. “Batılılaşma” çerçevesinde bir “çağdaşlaşma” süreci olarak nitelendirilebilecek bu süreç, III. Selim devrinde daha genişleyerek II. Mahmut devrinde Vak’a-i Hayriye’den sonra tam sistematik şeklini almıştır. Bu makale, “batılılaşma” şeklinde tezahür eden “çağdaşlaşma” sürecinde Osmanlı paşalarının mahiyetinde de nasıl önemli değişmelerin meydana geldiğini incelemektedir. Burada son Osmanlı paşalarının bazı özellikleri ele alınacak, daha sonra mukayeseli tarih bakımından Doğu Asya’daki Çin ve Japon örnekleri ile mukayese edilerek Osmanlı deneyimini de kapsayacak şekilde bu üç örnek arasındaki benzerlikler ve farklılıklar üzerinde durulacak; Osmanlı çağdaşlaşmasının neden Çin modernleşme deneyimine daha yakın durduğunun gerekçeleri izah edilecektir.

Abstract

The Ottomans initiated various ventures to revamp and empower their order and organizational apparatuses which gradually expanded to different realms in the second half of the eighteenth century by looking at a rapidly progressing and developing Europe. The process of “modernization” within the scope of ”westernization,” after broadening during the reign of Selim III, became much more systematic and organized in a cohesive way in the era of Mahmut II after the incident of Vak’a-i Hayriye; i.e. the abolishment of Janissary Corps. This article examines from a comparative historical approach how the personage and nature of Ottoman bureaucrats and pashas changed during this “modernization” epoch. Similarities and disparities in the Ottoman, Chinese, and Japanese context are also emphasized, while elaborating on the reasons why Ottoman modernization look closer to Chinese modernization

Anahtar kelimeler: Osmanlı Çağdaşlaşması, 19. yüzyılda Osmanlı Paşaları ve Eğitim, Kalemiye, Sicill-i Osmani