Truva hazinelerinin peşinde bir hukuk mücadelesi: Osmanlı devleti ve schliemann davası

A legal struggle in pursuit of the treasures of troy: The ottoman empire and schliemann trial

Özet

Türkiye’den kaçırılan tarihi eserlerin geri getirilmesi konusu kamuoyunda son yıllarda yoğun bir şekilde tartışılmakla birlikte, aslında bu konu yaklaşık 150 yıldır Türkiye’nin gündemini meşgul etmektedir. Özellikle 19. yüzyıldan itibaren Batılı arkeologların Truva, Efes, Bergama, Hattuşaş gibi antik kentlerde yaptıkları kazılardan çıkarttıkları eserleri, kısmen bilgi dahilinde, kısmen hediye şeklinde, kısmen de yasal olmayan yollarla yurt dışına götürmeleri, Osmanlı Devleti’nin bu konuda bir takım önlemler almasına sebep olmuştur. Osmanlı döneminde kaçırılan eserlerin geri getirilmesi konusunda hem hukuki hem de siyasi ilk mücadele ise, Henrich Schliemann’nın 1873 yılında Truva harabelerinde bulduğu ve aynı yıl yurt dışına kaçırdığı hazinelerin geri getirilmesi için verilmiştir. Ancak Osmanlı Devleti, 1874 yılında Schliemann’a karşı Atina’da açılan davanın kazanılabilmesi için büyük çaba sarf etmesine rağmen, uzayan dava süreci ve bazı hukuki oyunlar nedeniyle, sulh yoluna gitmek ve eserler üzerindeki hakkından 50 bin altın Frank karşılığında vazgeçmek zorunda kalmıştır.

Abstract

The issue of smuggling ancient treasures from Turkey and their restoration has been subject to intense discussion for the last 150 years. Since the middle of the 19th century, western archaeologists and antiquarians have worked in locations such as Troy, Ephesus, Pergamum and Hattuşa and have taken archaeological artifacts they unearthed, either legally (as their rights or gifts) or illegally. The Ottoman authorities attempted to take measures to stop the pillaging of antiquities throughout the state. The first political and legal attempt to bring back the ancient treasures smuggled from Turkey is the famous trial of Schliemann, who in the words of Ottoman authorities- stole the so called “treasures of Priam” from Troy in 1873. The Ottoman representatives and lawyers, however, failed to restore the treasures to Turkey largely because first, the unwillingness of Greek authorities who decided the matter and second Schliemann’s influence in Greece. Finally the Ottoman authorities were forced to accept Schliemann’s fifty thousand franc offer and withdrew the lawsuit.