Türk Devlet Yönetme Geleneği: Osmanlı Devleti ve Azınlıklar

Özet

Bir İslam devleti olan Osmanlı temelde Şer'i hukuka dayalı olmakla birlikte padişah kanunlarından oluşan ve zamanın, bölgenin ve sosyokültürel ortamın ruhuna uygun kanunları barındıran örf hukukuna oldukça önem vermiştir. Gerek şer'î hukuk ve gerekse de örf hukuku Osmanlı idaresini hukuka dayandırarak, keyfi yönetime büyük oranda engel olmuştur. Modern zamanların devlet anlayışında önemli bir yer tutan hukuk devleti anlayışı Osmanlılarca mümkün mertebe uygulanmıştır. Azınlıklara ve yabancılara yönelik farklı hukuk anlayışlarını barındıran Osmanlılar, her kesimin kendi farklılıklarından doğan hukuk ihtiyacına müsaade etmişlerdir. Şer'î ve örfî hukukun birlikte uygulanması Türk sultanına teb'asını idarede büyük kolaylıklar sağlamıştır. Teb'asının Müslim ve gayrimüslim olması dikkate alındığında hukukun çeşitliliği yönetici kesime kolaylıklar sağlarken, halkın hukukta beklentilerini elde etmede faydalar sağlamıştır. Her iki hukukun uygulanması ile Osmanlılar kendilerine has bir çeşit hukuk anlayışı ortaya koymuşlardır. Azınlıklar genellikle Osmanlı hukuk anlayışından memnuniyet duymuştur. Bu çalışma Osmanlı hukuk anlayışını genel hatları ile ortaya koymaya çalışırken, azınlıkların Osmanlı hukuku içerisindeki durumunun bir çerçevesini çizmeyi amaçlamıştır.

Abstract

As an Islamic state, the Ottoman Justice system was based on Islamic laws, yet the Ottomans greatly valued örf (customary) laws which were made by the sultans in accordance with the period's, geography's and socio-cultural environment's spirit. Both Islamic and customary laws made the Ottoman rule respect justice and barred the Ottomans to rule the state unruly. Justice systems that take an important place in modern state systems were applied by the Ottomans as good as it got. By providing different judicial rights to minorities and foreigners, the Ottomans permitted laws to needs of different groups. Applying both Islamic and customary laws at the same time gave great easiness to the Ottoman sultans in ruling their subjects. Muslim and non-Muslims subjects gained some lenience and prospect in two-types laws. By applying two-types laws at the same time, the Ottomans succeeded in creating an original justice system. Ottoman minorities were generally happy with the Ottoman justice system. This work will both establish a general outlines to the Ottoman justice system and a sketch to the state of the minorities in the Ottoman justice system.