Aşıkpaşazade Târihi'nde Osmanl Hâkimiyet Söylemi ve Terminolojisi

The Ottoman Sovereignty Discourse and Terminology in the Âşıkpaşazâde Târihi

Özet

Tarihsel incelemelerde kullanÖlan disiplinler arasÖ yaklaûÖm, ûüphesiz, araûtÖrmacÖya ilgi dönemin zihniyetini derinlemesine ve bütünsel olarak anlamada imkânlar evreni sunar. Bununla beraber, ûiir, destan, ilâhi gibi OsmanlÖ tarihi kaynaklarÖ, araûtÖrmacÖlarÖn dikkatini yeterince çekmemektedir -önemli bir kronikte yer alÖyor olsa dahi. DolayÖsÖyla OsmanlÖ kronikleri genellikle içerisindeki nesir baølamÖnda çalÖûÖlÖr. Oysa OsmanlÖ kroniklerindeki ûiirler ve diøer edebî unsurlar, tarih yazÖcÖlÖøÖ, zihniyet ve farklÖ tarihsel meseleler hakkÖnda çok ûey söyleyebilir. Galiba, içerisinde bir beyit barÖndÖrmayan hiçbir Ortaçaø ùslâm ve OsmanlÖ kaynaøÖ yoktur. Bu baølamda -diøer OsmanlÖ yazÖlÖ kaynaklarÖ gibibilinen ilk OsmanlÖ kroniklerinden, ÂûÖkpaûazâde Târihi içerisinde bir çok beyit barÖndÖrmaktadÖr. ÂûÖkpaûazâde'nin kroniøindeki beyitleri - nesirin yanÖ sÖra- OsmanlÖ hâkimiyet söylemi ve terminolojisini arar bir gözle inceledik. ùncelediøimiz periyodlar Osman ve Orhan Gâzi'nin hâkimiyetleridir. Tespit ettiøimiz terimler, tarihsel baølamÖnda anlaûÖlmaya çalÖûÖldÖ. Bunun yanÖnda her bir terimin önemini anlamak amacÖyla, niceliksel muhteva analizi metodunu kullandÖk. Sonuçta konuyla ilgili enteresan tarihsel verilere ulaştık.

Abstract

Interdisciplinary approach which is used in historical studies, undoubtedly provides an universe of possibilities that allows scholar to understand the worldview of the related period profoundly and holistically. However, the Ottoman historical sources, like poems, epics and hymns do not attract scholars' attentions adequately -even, they were given place in a major chronicle. Therefore, the Ottoman chronicles, are generally studied in the context of prose in them. Whereas, the poems and other literary elements in the Ottoman chronicles, could tell so much about historiography, worldview and different historical issues. Presumably, there is no Medieval Islam and Ottoman resource which has not got a verse in. In this context, ÂûÖkpaûazâde Târihi, which is the one of the first known Ottoman chronicles contain a lot of verses -like other Ottoman written resources. We examined the verses -beside the prose- which in ÂûÖkpaûazâde's chronicle with the seeking eyes for the Ottoman sovereignty discourse and terminology. The periods which we examined are the rule of Osmân and Orhân Gâzi's. Every term which we detected, was tried to understand in its historical context. Besides this, to realize the importance of the terms, we use quantitative content analysis method. Eventually, we reach interesting historical datum about the issue.