Seyyahların Gözüyle Tarku (XVII-XVIII. Yüzyıllar)

Özet

Geçmişi oldukça eskiye dayanan Tarku şehri, Orta Çağda bir dönem Hazar Kağanlığına başkentlikyapmış ve bu bağlamda Kafkasya’nın en önemli merkezlerinden birisi haline gelmiştir. Tarku, X. yüzyıldagerçekleşen Slav saldırıları neticesinde bu özelliğini büyük ölçüde yitirmiştir. Ancak XVI. yüzyılda KumukTürkleri kendi devletlerini kurduklarında Tarku’yu başkent yapmışlar ve şehrin, Kafkasya için yeniden önemkazanmasını sağlamışlardır. Osmanlı, İran ve Rus kaynaklarında kurulan bu devletin, Tarku Şamhallığıadıyla anılması Tarku’nun önemine ilişkin dikkat çekici bir husus olarak kabul edilebilir. Şehrin öneminerağmen Türkçe literatürde Tarku’ya dair herhangi bir çalışmanın bulunmaması ise hayli ilginçtir. Yapılan buçalışma, bu bakımdan önemli bir boşluğu doldurmak için atılan adımlardan birisi olarak kabul edilebilir.Bu makale, XVII. ve XVIII. yüzyıllarda Tarku’ya uğrayan ya da Tarku’nun yakınlarından geçip kenthakkında bilgi veren Osmanlı, İngiliz, Fransız, Alman ve Rus seyyahlarının betimlemeleri ve eserleriseyahatname niteliği taşıyan diplomat ya da askerlerin anlatıları üzerine kurgulanmıştır. Bu yüzden metin,seyyahların verdiği bilgilere göre şekillenmiştir. Dolayısıyla yazıda seyyahların değinmediği ya da çok azbilgi verdiği konulara temas edilmemiştir. Öte yandan bazı konuların izahında Dağıstan tarihini ele alanXIX. yüzyıl tarihçilerine müracaat edilmiştir. Nihayet Tarku hakkında yazılmış bazı kitap ve makalelerdenistifade edilerek çalışma pekiştirilmiştir.Özetle bu çalışma seyyahların bakış açısına göre XVII. ve XVIII. yüzyıllarda Tarku’daki siyasal yaşamı,kent sakinlerinin iktisadi faaliyetlerini ve kentin fiziksel dokusunu ele almaktadır.

Abstract

Tarkhu city, whose history is quite old, became the capital of the Caspian Kingdom in medieval timefor a while and in this sense, it has been one of the most important centers of the Caucasia. Tarkhu lostthis feature considerably in the result of Slav attacks in the tenth century. However, Kumuk Turks selectedTarkhu as their capital city when they established their own states in the sixteenth century and they madethe city important again for Caucasia. That this state is entitled as Tarkhu Shamkhal in Ottoman, Iranian,and Russian sources has been regarded as a remarkable example concerning the importance of Tarkhu. It isinteresting that there has not been any studies related to Tarkhu in Turkish literature despite the importanceof the city. At this point, this study can be regarded as one of the improvements to fill an important gap.This study is based on the depictions and works of Ottoman, English, French, German and Russiantravelers who gave information about Tarkhu when visiting or being the neigborhood of Tarkhu in theXVIIth and XVIIIth century and on the expressions of diplomats or soldiers which presents the quality oftravelouge. Thus, the text is designed according to the information given by the travelers. Therefore, thematters that the travelers did not mention or give very little information has not been taken place. Moreover,it has been applied to the XIXth century historians dealing with the history of Daghistan in the explanationof some subjects. Finally, the study has been reinforced by taking advantage of some books and articleswritten about Tarkhu.In summary this study, according to the viewpoint of the travelers, deals with political life, economicactivities of urban residents and physical urban structure in Tarkhu in the XVIIth and XVIIIth century.