Kınanın Gizli Özneleri: Sağlık Söylemleri Altında Yatan Duyuların Belleği

Özet

Giriş: Bu araştırmada kınanın sağlık söylemleri altında yatan duyuların belleği çalışılmak istenmiştir. Sağlık söylemleriyle örtülü olan bu anlatıların altında, kişilerin kendine özgü kına ile ilgili duyuların belleği yatmaktadır. Araştırma kına ile ilgili sağlık söylemlerinin içine gizlenmiş olan duyu belleklerini çalışmaktadır. Yöntem: Bu araştırma, 2017 Nisan - 2019 Haziran yılları arasında çeşitli aralıklarla yapılarak devam etmiştir. Araştırmada kınayı sağlıklı bulduğu için saçlarına, el ve ayaklarına yakan ve bu yüzden gündelik yaşamının bir parçası haline getirmiş olan on kadın ve dört erkekle derinlemesine görüşme yapılmıştır. Saçlarına düzenli kına yakan iki kadın katılımcımla birlikte, saçlarıma kına yakarak hem sağlık açısından olan etkilerine bakılmış hem de bir ritüel olarak deneyimlenmiştir. Bir süre devamlı uygulayarak katılımlı gözlem yapılmıştır. Aynı zamanda kınanın sağlık açısından önemli olduğu vurgusunu yapan bir fitoterapistle derinlemesine yapılandırılmamış görüşmede bulunulmuştur.Bulgular: Sağlık anlatılarının içine gizlenmiş olan duyuların belleği, kendini kınanın kokusunda, renginde ve ritüelinde açığa çıkarmaktadır. Maddi kültür öğesi olan kınanın, kokusu, rengi ve ritüelleri, kişilere geçmişte yaşamış oldukları anılarını hatırlatmaktadır. Bu anılar, onlara kendilerine iyi gelen bir takım duyguları hissettirmektedir. Kınayı sağlıklı bulduğu için gündelik yaşamında sıklıkla kullanan bu kişiler, kınanın kendilerine hatırlattığı bu duygu ve hisleri bedeninde cisimleştirmektedirler. Ancak kişiler bunu bilinçli olarak değil; içselleştirilmiş bir sağlık davranışı örüntüsü olarak gerçekleştirmektedirler. Bu görüşmelerden çıkan bulgular, sağlık açısından kına yakmanın doğrudan tıbbi bir iyileştirici etkisi inancının altında; kınaya yüklenen duyusal algıların güçlü bir bağı olduğu görülmüştür. Bu bağın arka planında ise “kültürel bellek” yatmaktadır. Bu durum, “duyuların belleği” (the memory of the senses) kavramı üzerinden söylem analizi yapılarak yorumlanmıştır. Kınanın ‘koku’sunun, ‘rengi’nin ve ‘dokusu’nun, kişilerin duyusal hafızasına kazınarak duygularına nasıl yerleştiği ve bedenlerinde nasıl cisimleştiği, kişilerin sağlık söylemleri üzerinden tartışılmıştır. Sonuç: Dolayısıyla kına bazı durumlarda iyileştirici olarak, tıbbi bir ilaç yerine geçen alternatif olmaktadır. Bu alternatifin kendilerine hem ruhen hem de bedenen iyi geldiğini söylemektedirler.Düzeltme:https://dergipark.org.tr/tr/pub/mutftd/issue/54355/707166

Abstract

Introduction: In this research, health discourses underlying the memory of the senses is studied. The narratives of people who find henna healthy and use it frequently in their daily lives are referred to in the context of henna-health relationship. Underneath these narratives covered by health discourses lies the memory of people’s own senses about henna. The research explores sensory memories hidden in health discourse related to henna.Method: This research was carried out at various intervals between April 2017 and June 2019. In the study, in-depth interviews were conducted with ten women and four men who applied henna to their hair, hands and feet because they found henna healthy and therefore made it a part of their daily lives. Together with two of my female participants, who regularly applied henna, I applied henna to my hair and experienced it both as a health effect and as a ritual. Applying henna regularly, participatory observation was carried out for a period of time. At the same time, an in-depth unstructured interview was held with a phytotherapist who emphasized that henna is important for health.Results: The memory of the senses hidden in health narratives reveals itself in the smell, color and ritual of henna. The scent, color and rituals of the henna, which is a material culture, remind people of their past memories. The memories make them feel good. These people often use henna in their daily lives because they find it healthy, and they embody these feelings and emotions in their bodies that the henna reminds them of. However, people do not consciously do this; they do it as an internalized health behavior pattern. In the findings from these interviews, it is seen that henna has a strong bond with sensory perceptions underneath the belief that applying henna has a direct medical healing effect. “Cultural memory” lies behind this bond. This situation was interpreted by using discourse analysis over the concept of the memory of the senses. How the smell, color and texture of henna is engraved in the sensory memory of people and how they become embodied in their bodies are discussed through the health discourse of the people. Conclusion: Thus, in some cases, henna is a healing alternative to medicinal products. Persons say that this alternative is good for them both spiritually and physically. Erratum: https://dergipark.org.tr/en/pub/mutftd/issue/54355/707166