Damsa Barajı (Nevşehir) Yüzey Suyu Kalitesinin Coğrafi Bilgi Sistemi ile Mekansal Analizi

Spatial Analysis of Surface Water Quality of Damsa Dam (Nevşehir) by Geographic Information Systems

Özet

Yapılan bu çalışmada; Nevşehir ilinin içme ve sulama suyu ihtiyacını karşılayan Damsa Baraj Gölü su kalitesi araştırılmıştır. Çalışma kapsamında 2015 yılında 28 adet ölçüm istasyonu için 4 mevsim; İlkbahar (Mayıs-2015), Yaz (Temmuz-2015), Sonbahar (Ekim2015) ve Kış (Aralık-2015) aylarında olmak üzere toplamda 112 adet numune alınarak örnekleme yapılmıştır. Numune alınan ölçüm istasyonlarının koordinatları Magellan Explorist 710 GPS cihazı ile belirlenmiştir. Her ölçüm noktasından TS S667-3 numune taşıma ve muhafaza standardına göre anlık numune alınmış ve aynı gün içinde laboratuvara getirilmiştir. Yüzeyden örneklenen tüm su numunelerinde; pH, sıcaklık, çözünmüş oksijen (ÇO), amonyum (NH4 -N) fiziko-kimyasal kalite parametreleri yanında demir (Fe), bakır (Cu) ve çinko (Zn) ağır metal türlerinin konsantrasyonları tespit edilerek Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) ile baraj suyu kalitesi konumsal olarak değerlendirilmiştir. Her bir parametre için oluşturulan mekânsal dağılım haritaları incelendiğinde, Damsa Barajının sıcaklık ve pH yönünden su kalitesinin I. sınıf su (çok iyi), çözünmüş oksijen konsantrasyonu bakımından II. sınıf su (iyi), amonyum (NH4 +) yönünden II. sınıf su (iyi) olduğu belirlenmiştir. Demir (Fe+2) ve bakır (Cu+2) konsantrasyonunun yüksek olduğu, Çinko (Zn+2) yönünden ise nispeten düşük konsantrasyonlar ihtiva ettiği tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda; çözünmüş oksijen, pH, sıcaklık ve amonyum parametreleri bakımından Damsa Baraj suyunun, tarımda sulama suyu olarak kullanıma elverişli olduğu fakat, ölçülen ağır metaller ve toksik madde yönünden ise kullanımına uygun olmadığı tespit edilmiştir. Suların verimli bir şekilde kullanılması ve ekolojik dengenin devamlılığı için, belirli dönemlerde tekrarlanmak suretiyle su kaliteleri sürekli olarak izlenmeli ve kirlenme durumunda gerekli müdahalelerin yapılması sağlanmalıdır.

Abstract

In this study; the water quality of Damsa Dam Lake was searched which meets the drinking and irrigation water need of Nevsehir city. Within the scope ogf this study, a sampling was carried out with 112 samples taken from 28 measurement stations in 4 seasons such as Spring (May-2015), Summer ( July-2015), Fall (October-2015) and Winter (December-2015). The coordinates of measurement stations where the samples were taken were determined by Magellan Explorist 710 GPS instrument. Spot samples were taken from each station according to the standards of TS S667-3 sample transport and conservation and were taken to the laboratory on the same day. In all water samples taken from the surface, quality parameters such as pH, temperature, dissolved oxygen (DO), ammonium (NH4 ), as well as concentrations of heavy metals such as iron (Fe), copper (Cu) and zinc (Zn) were determined. Moreover, water quality of dam water was evaluated as positional by means of Geographical Information System (GIS). When thematic maps formed for each parameter were investigated, it was determined that water quality of Damsa Dam was Ist class (excellent) in terms of temperature and pH, was IInd class in terms of dissolved oxygen concentration (good), was IInd class in terms of ammonium (NH4 +) (good). It was also indicated that concentrations of iron (Fe+2) and copper Cu+2 were high and included relatively low concentration of zinc (Zn+2). As a result of the study; it was concluded that Damsa Dam water was efficient for irrigation in agriculture in terms of dissolved oxygen, pH, temperature and ammonium parameters, however, it was not efficient for usage when heavy metals and toxic materials were taken into consideration. In order to use water efficiently and for the sustainability of ecological balance, water qualities should be tracked periodically in certain periods and should be provided with sufficient interferences in the case of pollutions.