SÜREKLİLİK VE KOPUŞ TEORİLERİ BAĞLAMINDA GEZİ PARKI DİRENİŞİ

Özet

1970’lerden sonra neoliberal dönemin ürettiği pratiklerin küreselleşme adı altında sunulması, toplumsal muhalefet biçimlerinin de “yeni toplumsal hareketler” başlığı ile dile getirilmesine yol açmıştır. Yeni toplumsal hareket kuramcıları, bu muhalif hareketlerin ve bu hareketlerin demokratik süreçleri deneyimleme biçimlerini farklı yaklaşımlarla açıklamaya çalışmışlardır. 1960’ların sonlarında sınıf temelli hareketlerin ivme kaybettiğini iddia eden bir grup sosyal bilimci, eski ve yeni hareketler arasında önemli bir “kopuş” yaşandığını belirtirler. Fakat yeni toplumsal hareketlere ilişkin bir diğer yaklaşım ise, eski ve yeni hareketler arasında “süreklilik” olduğuna vurgu yapar. Bu çalışmanın konusu, Gezi Parkı Direnişini her iki teori çerçevesinde değerlendirebilmektir. 2013 yazında gerçekleşen, Türk siyasi hayatının en önemli toplumsal muhalefet hareketlerinden biri olan Gezi Parkı Direnişi, yeni toplumsal hareketler bağlamında pek çok yerli ve yabancı sosyal bilimcinin dikkatini çekmiştir. Türk siyasal hayatında ender görülen bu türden bir toplumsal muhalefet hareketini doğru okuyabilme kaygısı, sosyal bilimcileri farklı açıklamalara götürmüştür. Gezi Parkı Direnişi’ndeki eylemlerin çeşitliliği, protesto tarzı ve katılımcılarının renkliliği, bu hareketin yeni toplumsal hareketler yazınında kopuş teorisi içinde mi yoksa süreklilik teorisi içinde mi değerlendirilmesi gerektiği konusunda bir ikilem yaratmıştır. Bu amaçla “Gezi Parkı Direnişi” üzerine yazan sosyal bilimcilerimizin, hangi argümanlardan hareketle Gezi Parkı Direnişi’ni kopuş veya süreklilik teorileri içinde değerlendirdiği irdelenecektir. Gezi Parkı Direnişi’nde yer alan eylemcilerin kimliklerine, söylemlerine ve eylem tarzlarına bakıldığında, bu hareketin eski sınıf temelli hareketlerden bir hayli farklılık arz ettiği pek çok sosyal bilimci ve aydının ilk anda yapabileceği bir okumadır. Ancak bu eylemler silsilesinin, siyasal ve kültürel boyutları daha bütüncül bir okumaya tabi tutulduğunda, neoliberal ekonomi politikalarının bir yansıması olduğu açıkça görülmektedir. 2000’li yıllardan bu yana neoliberal yeniden yapılanma politikalarının Türkiye’de vaad ettiği zenginliği sınıfsal çelişkileri derinleştirmek pahasına yaratması, Gezi Parkı Direnişi’nin altında yatan nedenlerin başında gelmektedir. Althusser’in deyimiyle üst yapıları belirleyen son kerte ekonomi ise Gezi Parkı Direnişi’ni doğuran da bu neoliberal ekonomi politikalarının derinleştirdiği sınıfsal çelişkilerdir. Bu bağlamda, Gezi Parkı Direnişi’ni süreklilik yaklaşımı çerçevesinde değerlendirmek, çok yönlü toplumsal gerçekliği analiz etmek adına daha kapsamlı bir okumaya imkan verecektir.

Abstract

After 1970s, presentation of practices created by neoliberal period in the name of globalization has caused that forms of social opposition called as "new social movements". Theorists of new social movements tried to explain this opposition movements and forms of experiencing the democratic processes of these movements with different perspectives. At the end of the 1960s, a group of social scientists who claimed that movements based on social classes decreased its impact, points out that there is a significant "break" between old and new movements. On the other hand, another approach related to new social movements emphasizes that there is "continuity" between old and new movements. The subject of this study is to analyze Gezi Park Protests in framework of two theories. Gezi Park Protests, took place in summer of 2013, is one of the most important social opposition movements of Turkish political history, has taken attention of many domestic and foreign social scientists in respect of new social movements. Social scientists have different arguments with the concern of analyzing that kind of rare social opposition movement for Turkish political history correctly. Diversity of action in Gezi Park Protests, form of protests and diversity of participants create a dilemma whether this protests should be evaluated as break theory or continuity theory in new social movement literature. For this purpose in this study, on which arguments social scientists writing about "Gezi Park Protests" categorized that protests as break or continuity theories, is going to be examined. The first implication of many social scientists and experts about Gezi Park Protests is that this movement is significantly different than old social movements based on social classes in terms of identities of participants, expressions and action style. However, when this sequence of actions is analyzed more comprehensively in political and cultural dimension, it is seen obviously as a reflection of neoliberal economy policies. The first reason relies upon Gezi Park Protests is creation of neoliberal restructuring policies to promise the wealth of Turkey at the expense of deepening the social contradictions since 2000s. In the words of Althusser, whether economy is the final one determines the upper structure, the reason of Gezi Park Protests is class conflicts deepening by these neoliberal economy policies. In this context, to analyze Gezi Park Protests in framework of continuity approach leads more comprehensive implications with more dimensional societal reality

Anahtar kelimeler: Yeni Toplumsal Hareketler, Gezi Parkı Direnişi, Kopuş Teorileri, Süreklilik Teorileri.