Safran (Crocus sativus L.) Bitkisinde Biyoteknolojik Çalışmalar

Özet

Iridaceae familyasına ait olan Crocus sativus L. triploid (2n=3x=24) bir bitkidir ve korm (corm)’larıaracılığı ile vejetatif olarak çoğaltılmaktadır. Crocus sativus çiçeklerinin stigmaları bitkinin ekonomik olarak enönemli kısmını oluşturmakta ve hem kuru stigmalarından elde edilen baharat hem de bitkinin adı safran olarakisimlendirilmektedir. Safran bitkisi kokusunu safranal, tadını pikrokrosin, rengini ise krosin adı verilen sekonderbileşiklerinden almakta olup bu metabolitleri stigmasında bulundurmaktadır. Safranın ekonomik değeri, boya, gıdave kozmetik gibi çeşitli endüstri dallarında çok geniş kullanım alanının yanı sıra sekonder metabolitlerinin sahipolduğu anti-kanser özelliğinden ileri gelmektedir. Kormların çoğalma oranının yüksek olmaması ve patojenlerlebulaşık olma durumu safran üretimini kısıtlamakta ve kaliteyi düşürmektedir. Bu olumsuzluklar ve yetiştirmezorlukları nedeniyle yıllık safran üretiminin giderek azalması ve safran ihtiyacının karşılanamaması, araştırmalarısafranın in vitro çoğaltımı üzerine yoğunlaştırmıştır. İn vitro kültür gibi biyoteknolojik yöntemler; safran bitkisi içinkısa sürede büyük miktarlarda çoğaltım materyali elde etmeyi sağlamakta ayrıca, krosin, pikrokrosin ve safranalgibi ticari öneme sahip kimyasal maddelerin üretimi için de imkan sunmaktadır. Bu makalede, safranın başlıcasekonder metabolitleri ve in vitro kültürü üzerine yapılan bazı çalışmalar derlenmiştir.

Abstract

A member of Iridaceae family, Crocus sativus L. is a triploid (2n=3x=24) plant and is reproducedvegetatively via its corms. Stigmas of Crocus sativus ﬂowers constitutes economically the most important part ofthe plant and both the spice obtained from dry stigmas and the name of the plant is termed as saffron. Saffron getsodor from safranal, taste from picrocrocin, colour from crocin secondary metabolites and keeps these metabolitesin its stigma. Economic value of saffron arises from extensive areas of usage in various industry branches such asdye, food and cosmetics as well as anti-cancer properties of secondary metabolites. Not having high reproductionrate of corms and infection with pathogens situation limit the production and reduces the quality of saffron. Becauseof these negativities and diffculties of growing, decrease of annual saffron production gradually and dissatisfactionof saffron need is concentrated the searches on in vitro production of saffron. Biotechnological methods as in vitroculture; provide for saffron plant to obtain vast amount of multiplication material in short times, also give theopportunity for production of commercially important chemicals such as crocin, picrocrocin and safranal. In thisarticle, main secondary metabolites of saffron and some studies on in vitro culture were reviewed.