Saf Hakikat Arayışı Olarak Temhis

Özet

Yerleşik tarih anlayışını eleştirel bir değerlendirmeye tabi tutan İbn Haldun, İlm-i Umranadını verdiği bir disiplin inşa eder. Tarihsel haberlerin doğruluğunun ortaya çıkarılmasınınönemini vurguladığı değerlendirmelerinde nesnel ölçütlerle haber değerlendirmesininimkânı, nasıllığı ve gerekliliği hakkındaki net bir tutum sergiler. İbn Haldun, kendi tarihanlayışını geleneksel teamülden ayırma bağlamında bir kavram üretir: Temhis-u’l Haber.Bunu, eleştirel bir tutumla, yani intikad’la tamamlar. Tarih-masal ayrımını önemseyen İbnHaldun’a göre önce haberin sonra habercinin temhisi yapılmalıdır. Ona göre bu, yaşananlarıngerçek bir ilim yoluyla aktarımını sağlayacak yegâne ölçüttür. İbn Haldun, haber kritiğine,eserinin geneline yayılan güç ve egemenlik analizlerini de ekler ve iftira, menfaatarayışı vb. saiklerle haberlerin saptırıldığına ve yalan haberlerin kasıtlı üretildiğine dikkatçeker. Biz bu çalışmada İbn Haldun’un metodolojisinin medyanın insanları yönlendirmeve haberleri şekillendirme işlevinin sosyolojik yorumuna taşınabilirliğini tartışmaktayız.Böylece (algı-gerçeklik diyalektiğinde) medyanın güç ve egemenlik mücadelesinin etkisinidikkate alıp İbn Haldun’un yöntemine odaklanarak bir yorum sistematiği kurmayaçalıştığımız bu metinde, temelde rivayet ve saf hakikat ilişkisi sorgulanmaktadır.