Dergiler / Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi / 2019 / Cilt: 7 - Sayı: 1
Uluslararası Antlaşmaların Analizi Üzerinden Adalet ve Kalkınma Partisi Döneminde Türkiye’nin Değişen Ortadoğu Politikası
- Sayfa
- 148–167
- DOI
- —
Özet
Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) döneminde Türk dış politikasının seyri pek çok araştırmayakonu olmuştur. Bu araştırmalar genellikle, bu dönem dış politikasında Ortadoğu’yla olan ilişkilerdebir artış ve bu ilişkilerde özellikle yumuşak güç kullanımına bir kayış olduğunu iddia etmektedirler.Bu araştırmaların temel savları ve bu savları destekleyen kanıtlar ikna edici olsa da Türkiye’nin dışpolitikasındaki değişimi sistematik ve bütüncül şekilde göstermekten uzak görünmektedir. Bu çalışmanınamacı AKP iktidarı döneminde Türkiye’nin Ortadoğu politikasında meydana gelen değişimin boyutlarıkonusunda iddia edilen temel savları ampirik olarak test etmektir. Bu doğrultuda Türkiye Büyük MilletMeclisi’nde 1984 ve 2015 yılları arasında onaylanan uluslararası antlaşmalar imzacı taraflar, konu veiçerik bakımından kodlanmış ve literatürdeki dört temel hipotez bu orijinal veri seti kullanılarak testedilmiştir. İlk olarak, çalışmada AKP hükümetiyle birlikte Ortadoğu ülkeleriyle olan ilişkilerde biryükselme olup olmadığı irdelenmiştir. Ardından, sert güç kullanımından yumuşak güç kullanımına birkayma olup olmadığı araştırılmış ve varsa hangi yumuşak güç aracının daha çok kullanıldığı ampirikolarak gösterilmiştir. Son olarak, Türkiye’nin Ortadoğu bölgesine yönelik politikasında farklı AKPhükümetleri boyunca dönemsel bir değişim olup olmadığı ortaya konulmuştur. Çalışmanın bulgularıliteratürde var olan hipotezleri kısmı olarak desteklemektedir. İlk olarak, veriler, AKP dönemindeOrtadoğu ülkeleriyle ilişkilerde sayısal olarak bir artışı işaret ediyor olsa da bu artışın diğer bölgelerleolan ilişkilerle orantılandığında birinci ve ikinci AKP hükümetlerinin birinci ANAP hükümetinin gerisinde kaldığına işaret etmektedir. İkinci olarak veriler, literatürün iddia ettiğinin tersine sert güçkullanımında bir azalmaya veya yumuşak güç kullanımında bir artışa işaret etmemektedir. Aksineikinci ve üçüncü AKP dönemlerinde güvenlik konularıyla ilgili yapılan antlaşmalarda belirgin bir artışgöze çarpmaktadır. Üçüncü olarak, Ortadoğu ülkeleri ile imzalanan antlaşmaların analizi ekonomiiçerikli antlaşmalarda bir artış olmadığını ama enerji, çevre, eğitim ve kültür gibi başka yumuşakgüç araçlarının AKP’nin iktidara gelişi ile birlikte baskın hale geldiğini göstermektedir. Dördüncüolarak, veriler incelendiğinde, AKP dönemi Türkiye’nin Ortadoğu politikasında bölgedeki uluslararasıörgütlerle olan işbirliği giderek artan bir yön gözlemlense de, önceki tüm hükümet dönemlerindendaha yüksek seviyede olmadığı görülmektedir.
Abstract
Turkish foreign policy under AKP incumbency has been studied by a great number of scholars.These studies have mostly argued that there has been an increase in the relations of Turkey with theMiddle Eastern countries and a shift towards soft power policies in these relations. Although the mainarguments of these studies and their evidence are persuasive, they seem far from providing a systematicand uniform account of this change. The aim of this study is to fulfill this gap by testing the existingarguments on Turkey’s Middle Eastern foreign policy under the rule of the AKP. In this regard, we testfour key hypotheses by using the international agreements approved by the Turkish Grand NationalAssembly (TGNA) between the years 1984 and 2015. First, by looking at the signatory parties tothese agreements we show whether there has been an increase in Turkey’s relations with the MiddleEastern countries under the rule of the AKP. Second, by looking at the content of these agreementswe investigate whether there has been a shift from using hard power to soft power mechanisms. Bycomparing all these factors across all governments that were in power since the 1980s we do not onlyempirically show to what extent Turkey’s Middle Eastern foreign policy under the AKP governmentdiffers from the previous governments but also present the change in the level of activism and the use offoreign policy mechanisms across different AKP governments. The results of the study partly confirmthe hypothesis present in the literature. First, although the data signals a quantitative increase in therelations with Middle Eastern countries when proportioned with the relations with other regions, itsignals that the first and second AKP governments fall behind the first ANAP government. Second,in contrast to the arguments of actual studies, the data does not indicate a decrease in the use of hardpower or increase in soft power policies. Contrary, a considerable increase can be observed in securityissues during the second and third AKP governments. Third, the analysis of agreements signed withMiddle Eastern countries indicates no increase in the economy but an increase in energy, environment,education, and culture related agreements. Lastly, although the analysis of the data shows an increasingtrend in the relations with the international organizations during the AKP era, its magnitude is nothigher than the previous governments.