Fikirsel ve Normatif Bölgeselleşme: ASEAN Örneği

Özet

Bölgesinde istikrarın sağlanması, ekonomik, siyasi ve kültürel alanlarda işbirliklerinin geliştirilmesihedefiyle kurulan ASEAN, kendine özgü bir bölgeselleşme biçimi olarak değerlendirilmektedir. Özellikle1997 Asya Krizi’nden sonra ekonomik karşılıklı bağımlılıkların güçlendirilmesine önem veren bölgeülkeleri iktisadi entegrasyonun yanında normatif ve fikirsel bütünleşme faaliyetlerini arttırmışlardır.Hem bölgenin oluşumunda hem de faaliyetlerin sürdürülmesinde bağımsızlık, müdahalesizlik,egemenliğe saygı, kültür ve tarihe yapılan vurgu ortak normları oluşturmakta, örgütün uluslararasızirve ve platformlarda izlediği politikalar normatif ve fikirsel bölgeselleşmesinin tamamlayıcısı olarakgörülebilmektedir.Koloni geçmişleri bulunan ülkelerin oluşturduğu ASEAN’ın bölgeselleşmesinin bir motivasyonunuda Karl Deutsch’un benzer değerleri paylaşan ülkelerin meydana getirebileceği ve “güvenliktoplumları” olarak kavramsallaştırılan tehditlere karşı ortak hareket etme düşüncesi oluşturmaktadır.Farklılıklarının bulunmasıyla beraber birçok ortak norma da sahip Güneydoğu Asya ülkelerininbir araya gelmeleri hem bu benzer değerlerden kaynaklanmış hem de örgüt, bu normları olası dıştehditlerden korunmanın bir yolu olarak görmüş ve uluslararası platformlarda savunucusu olmuştur.ASEAN, diğer birçok organizasyon gibi yapısını Avrupa bütünleşmesinden modellemiştir. Ancak,bölgenin kendi kültürel özellik ve değerlerini de bu sürece dahil etmesiyle örgütün yerelin, bölgeselinve küreselin birleşimi olan normatif bir aktör olarak faaliyet gösterdiği ileri sürülebilmektedir.Fikirsel ve normatif bölgeselleşme literatürüne katkı sağlamak amacıyla hazırlanan çalışma,bölgeselleşme araştırmalarının ekonomik ve güvenlikten farklı olarak üçüncü bir boyutuna dikkatçekmeyi hedeflemektedir. Bununla beraber her ne kadar son dönemlerde Avrupa dışı bölgeselleşmearaştırmalarına yönelik artan bir ilgi gözlemlense de uluslararası ilişkilerin bölgesel analizlerindeAvrupa merkezlilik hala hakim konumda olmakta, diğer bölgelerin kendi yapı ve özelliklerinin gözardı edilmesine neden olmaktadır.Araştırmanın birinci bölümünde bölgeselleşmenin fikirsel ve normatif boyutu çerçevesinde uluslararasıilişkiler literatüründeki eski, yeni ve karşılaştırmalı bölgeselleşme çalışmaları ile ekonomik, politik vegüvenlikten farklı olarak bölgelerin inşasında fikir ve normların etkisi ele alınacaktır. Bu bağlamda inşacıteori ve İngiliz Okulu’nun norm, ortak değer, kültür ve tarih temelli çalışmalarından yararlanılacaktır.İkinci bölümde tarihsel süreçte ASEAN incelenerek Güneydoğu Asya bölgesindeki bölgeselleşmeçalışmalarına değinilecektir. Dekolonizasyon dönemi sonrası bölge ülkelerinin geliştirdikleri ilişkilerinsiyasi, ekonomik ve güvenlik boyutlarının olduğu ortaya koyulacaktır. Son bölümde ise, ASEAN’ınönceki bölümde ele alınan başlıklardan farklı olarak organizasyonun temelinde ASEAN tarzı olarakadlandırılan fikirsel ve normatif bir bölgeselleşmesinin de bulunduğu açıklanacak, örgütün geliştirdiğinorm ve kuralların bölge inşası ve uluslararası girişimlere etki ettiği sonucuna ulaşılacaktır.

Abstract

ASEAN, which was established for achieving stability, developing economic, political and culturalcooperation in the region, was evaluated a sui generis pattern of regionalism. Especially after 1997The Asia Financial Crisis, countries of the region who give importance to strength the economicinterdependence, increased normative and ideational integration activities besides economicintegration. Both creating the region and sustaining activities, the emphasize of independence, nonintervention,respect to sovereignty, culture and history constitutes common norms and it can be seenthat the policies of organization’s in international summits and platforms are complementary of itsnormative and ideational regionalism.One of the motivations behind ASEAN’s regionalism which has formed by formerly colonizedcountries is the idea of the joint action which may constitute by countries that share common valuestothe threats,which is identified as “security communities” by Karl Deutsch. Beside having differences,Southeast Asian countries have a lot of common norms and their cluster is rooted by this similarvalues and the organization sees these norms as a tool to protect themselves from outer threats andchampioned them in international platforms. Like other organizations, ASEAN modeled its structurefrom European integration. However, with including regions own cultural characteristics and values,it can be argued that the organization operates as a normative actor which unites local, regional andglobalfeatures.This research is prepared to make a contribution to ideational and normative regionalism literature andaimed to take attention to the third dimension of regionalism that differs from economic or securityregionalism studies. Additionally, although there is a remarkable increase in attention to non-Europeanregionalism researches recently, the Euro-centrism on regionalism analysis remains dominant in theinternational relations field and it causes to ignore the other regions own structures and characteristics.In the first chapter of the research, old, new and comparative regionalism studies in internationalrelations literature will be examined on the ideational and normative regionalism frameworkand different from economic, political and security dimensions, the impact of norms and ideas toconstructing regions will be evaluated. In this context, researches on the norm, common values, cultureand history of constructive theory and English School will be used. After this section, South East Asianregionalism studies will be expressed by examining ASEAN on the historical process and after the eraof decolonization the dimensions of political, economic and security relations of region’s states willbe explained. In the final chapter, as distinct from topics of the previous chapter the ideational andnormative regionalism stands as one of the key features of the organization’s which is so-called ASEANWay will be shown and it will be reached as a result that the norms and rules that organizations havedeveloped have influence on region building and international initiatives.

Anahtar kelimeler: Norm, Fikirsel Bölgeselleşme, Güneydoğu Asya, ASEAN, Entegrasyon