TANZİMAT SONRASINDA OSMANLI DEVLETİNDE YABANCI ŞİRKETLER TARAFINDAN YÜRÜTÜLEN İŞ VE İŞLEMLERİNDE TÜRKÇENİN KULLANIMI MESELESİ

After Tanzimat, The Usage of Turkish Language in the Works and Transactions Performed by Foreign Companies of the Ottoman State

Özet

Tanzimat sonrası yabancı şirketlerle Osmanlı Hükümeti arasındaki ilişkiler geliştirilerek ortak yatırımlar yapılması söz konusu olmuştur. Sanayi devriminin getirdiği yenilikler neticesi olarak ortaya çıkan ve Osmanlı toplumunda da gelişen dünya ile birlikte ihtiyaç olarak görülen; telgraf, elektrik, demiryolu, fabrikalar vs.’nin ülkeye kazandırılması planlanmıştır. Bu planların tabii bir sonucu olarak Tanzimat sonrası yabancı şirketlerle Osmanlı Hükümeti arasında ilişkiler geliştirilerek ortak yatırımlar yapılması söz konusu olmuştur. Bu durum hem Batı bürokrasinin gerektirdiği yasa ve anlaşmalara bağlı kalarak hem de Osmanlı bürokrasinin nizamlarına uygun olarak yapılmasını zorunlu kılmıştır. Ancak ikili anlaşmalarla hazırlanan mukavelenamelerde sadece yabancı dilin kullanılması bürokraside birçok sorunu beraberinde getirmiştir. Antlaşma hükümlerinin farklı anlaşılması, özellikle Batılı şirketlerin mukavelede yer alan maddeleri kendi lehlerine yorumlamaları devleti ekonomik açıdan birçok zarara uğratmıştır. Osmanlı Devleti bu durum karşısında, mukavelelerde yer alan maddelerdeki dil kaynaklı belirsizliği ortadan kaldırmak için yabancı şirketlerle yaptığı yatırım işlerinde yabancı dilin yanında Türkçenin de kullanılması kararını almıştır. Bu çalışmada yabancı şirketlerle yapılan yatırım antlaşmalarının bürokrasisi ve Türkçenin bu antlaşmalarda kullanımı hakkında alınan kararlar ile uygulama şekilleri, Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde yer alan belgeler temelinde ele alınıp incelenecektir.

Abstract

After the Tanzimat, making joint investments with foreign companies after developing relationships have been said. The innovations of the industrial revolution emerged as a result of the need in Ottoman society and is seen as the developing world; the Telegraph, Electricity, railways, factories wait for-it is planned to equip students in the country. In this case, both adhering to the law and the agreement requires Western bureaucracy has made it compulsory to be made in accordance with the order of the Ottoman bureaucracy. However, the two agreements are prepared with only the use of the foreign language in the Act has brought many problems in the bureaucracy. A different understanding of the contract provisions, especially Western agents under the articles of association of the company the state from the economic point of interpretation in their favor, and inflicted many losses. The Ottoman state in this situation, the contract contained in the source language in order to eliminate such ambiguity in the use of Turkish as a foreign language with foreign companies in investment was made on. In this study, foreign companies in investment treaties and in the Treaty of the Turkish bureaucracy with decisions about the use of application forms, on the basis of the documents in the Ottoman Archives of the Prime Ministry will be analyzed and discussed.