AMERİKAN BOARD MİSYONERLERİNİN TÜRKİYE’DEKİ SAĞLIK FAALİYETLERİ (1833-1923)

Özet

Amerikan Board, 1820 yılında ilk misyonerlerini Osmanlı topraklarına gönderdiği tarihten 13 yıl sonra sağlık çalışmaları için tıp misyonerlerini Osmanlı topraklarına göndermeye başlamıştır. Bu ilk tıbbi misyonerler gezici hekimlik yapmaktaydılar. Gezici doktorluk sistemi sürekli devam etmekle birlikte, Amerikan Board öncelikle geçici müdahalelerinin yapıldığı ve özellikle ayakta tedavi edilen hastalara ilaçların yazıldığı dispanserler kurarak çalışmalarını sürdürmüşlerdir. Tıbbi misyonerler hem tıp hem de dini konularda eğitilmişlerdi. 1880’lerden itibaren Amerikan Board, Antep, Mardin, Talas, Merzifon, Van, Erzurum, Sivas, Adana, Konya, Diyarbakır ve İstanbul gibi illerde hastane, tıp okulu, hemşire sınıfı ve eczaneler kurarak kurumsallaşma yoluna gitmiştir. Hastane çalışmalarının yanı sıra Anadolu’da ilk Tıp Okulu da Antep’te misyonerlerce açılmıştır. Yine hastanelerin bulunduğu merkezlere yakın çevrelere gezici sağlık misyonerliğiyle ulaşmaya çalışmışlardır. Osmanlı toplumunda din ve eğitim kurumlarına karşı zaman zaman tepki duyulmuş ise de sağlık kurumlarından tüm sınıfların yararlanması ve devletin sağlık alanındaki yetersizliği misyonerlerin bu alanda daha rahat çalışmasına sebebiyet vermiştir. “Tıbbi Misyon” olarak adlandırılan bu misyon türünde, misyonerler hastane ve dispanser gibi sağlık kuruluşlarında mesleklerinin verdiği imkanla insanlarla yakın ilişki içerisine girerek, daha geniş kesimlere Hristiyanlığı yayma fırsatını bulmuşlardır.

Abstract

In the 1820s, the American Board began with the sending of thefirst medical missionaries to the Ottoman land for medical practice. Further,the first medical missionaries were itinerant doctors. Although an itinerantpractice system was still being set up at that time, the American Board wascontinuing with its work by setting up dispensaries for temporary interventionsand prescribing medications to patients from other regions as well. Medicalmissionaries were trained to handle both medicinal and religious matters. Inthe 1880s, the American Board was institutionalized through the establishmentof hospitals, medical schools, nursing schools, and pharmacies in provincessuch as, Antep, Mardin, Talas, Merzifon, Van, Erzurum, Sivas, Adana, Konya,Diyarbakır, and İstanbul. Besides the medical practices, the first School ofMedicine in Anatolia was opened in Antep by missionaries. Moreover, themissionaries also tried to reach the nearby regions of the centers where thehospitals were situated via mobile healthcare missionary practices. Eventhough there was a reaction against the religious and educational institutions inthe Ottoman society, the insufficiencies in the state in terms of healthcare, andall people being able to benefit from health institutions, enabled missionaries towork in a more convenient way in this field. In “the medical missionary,” withthe opportunities offered by their occupations, the healthcare organizations’missionaries, such as hospitals and dispensaries, spread the message ofChristianity to the wider population by building close relationships with people.