Dergiler / İslam Araştırmaları Dergisi / 2017 / Sayı: 37
Mistisizmin Felsefî Okuması: Walter T. Stace’in Mistik Tecrübeye İlişkin Düşüncelerinin Bir Değerlendirmesi
- Sayı
- 2017 · Sayı: 37
- Sayfa
- 119–148
- DOI
- —
Özet
Bu makale, mistisizm konusunda XX. yüzyılın öne çıkan isimlerinden biri olanWalter T. Stace’in konuya ilişkin düşüncelerinin değerlendirmesini içermektedir.Stace, Kant sonrası dinin kaynağı, Tanrı’nın varlığı, dinî tecrübenin imkânı gibitartışmalar bağlamında gündeme gelen mistisizmin felsefî okumasını yapar. Tecrübeyidinden bağımsızlaştırarak insanın doğasıyla ilgili bir probleme dönüştürür.Mistik metinlerin fenomenolojik incelmesiyle, mistik tecrübenin bir türünün,“içe dönük mistik tecrübe”nin “saf bilinç” tecrübesi olduğunu ve tecrübe esnasında“evrensel ben” ile dolaysız birliğin tecrübe edildiğini iddia eder. Ardından mistisizmleilgili pek çok soruna bu iddia temelinde cevaplar sunar. Ancak dikkatlibir okuma ile Stace’in açıklamalarının doğrudan mistik metinlerin fenomenolojikokumasına dayanmadığı, tecrübenin tanımı ve sınıflandırmasının gerisinde bilinçleilgili felsefî bir varsayımın yer aldığı ortaya çıkar. Aslında Stace, Kant’ın düşüncedizgesinde yer alan tecrübenin unsurlarını önceleyen “aşkınsal ben”i kabulederek, mistik tecrübeyi “aşkınsal ben”in tecrübesi olarak yorumlar. Fakat Stace,“aşkınsal ben” ve saf bilinç ile ilgili düşüncelerini temellendirmez. Kant’a yaptığıatıflarını belirginleştirmez. Bunun yerine dikkatleri mistik anlatılar üzerine çeker.Mistiklerin kullandıkları benzer kelimeleri vurgulayarak, bunları “saf bilinçtecrübesi”ne delil gösterir. Bu tutumu, argümanının felsefî temellerinin zayıf kalmasınave birtakım muğlaklıkların oluşmasına yol açar. Bu makalede çoğu defadikkatten kaçan bu noktaların altının çizilmesi amaçlanmaktadır.
Abstract
This article contains an assessment of Walter T. Stace’s ideas on mystical experience.Walter T. Stace is undoubtedly one of the pioneering names of the twentiethcentury. Stace offers a philosophical reading of issues including the origins ofreligion, the existence of God and the possibility of religious experience, whichcame to the fore after Kant. He sets experience free from religion and makesit a problem regarding the nature of mankind. Through a phenomenologicalexamination of mystical texts, he asserts that one form of mystical experience,called “introverted mystical experience,” is the experience of “pure consciousness,”during which unity with the “Universal Ego” is experienced. On the basisof this assertion, he proposes various conclusions regarding mysticism. However,with a keen eye, it is seen that Stace’s explanations do not directly depend onthe phenomenological readings of mystical texts, and behind the classificationand definition of experience there also exists a philosophical hypothesis regardingconsciousness. In fact, Stace acknowledges the transcendental ego, which isprimordial to the constituents of experience in Kant’s metaphysical system; byacknowledging this, he designates mystical experience as the experience of thetranscendental ego. However, he does not ground his ideas about the transcendentalego and pure consciousness or clarify his references to Kant. Rather, heputs a spotlight on mystical narratives. By emphasizing similar terminology usedby mystics, he claims them to be evidence for the experience of pure consciousness.Such a manner causes some ambiguousness in his system and weakness inthe philosophical foundation of his argument. In this article, these points, whichmost of the time escape the attention of the reader, are underscored.