Dımaşk’ın En Zor Yılı: Şehrin Moğollar Tarafından İşgali (658/1260)

The Hardest Year of Damascus: The Invasion of the City by the Mongols (658/1260)

Özet

Moğollar 656 (1258) yılında Bağdat’ı işgal ettikten sonra yönlerini daha batıdakiİslâm beldelerine çevirdiler. Bu sırada Bilâdüşşam’da Eyyûbîler, Mısır’da ise yaklaşıkon yıl önce Eyyûbî hâkimiyetine son veren Memlükler hâkimdi. Moğollar’ınözellikle Halep’i ele geçirdiklerinde burada gerçekleştirdikleri katliam ve yağmalarbütün bölgede büyük bir korkuya ve endişeye sebep oldu. Bunun üzerine aralarındaBilâdüşşam’ın en önemli merkezi olan Dımaşk’ın da bulunduğu bölgedekibirçok şehir herhangi bir direniş göstermeden Moğollar’a teslim oldu. Dımaşk’ınMoğollar tarafından işgaliyle Eyyûbîler tarih sahnesinden çekildiler. Dımaşk iseMoğollar Aynicâlût Savaşı’nda Memlükler tarafından mağlûp edilinceye kadaryaklaşık sekiz ay işgal altında kaldı. Moğol işgali, siyasî ve askerî alanda değişiklikleresebep olduğu kadar şehrin dinî, ilmî, ekonomik hayatında da önemlisonuçlar doğurdu. İşgal, Dımaşk’ta özellikle üç alanda önemli etkiler meydanagetirdi: Müslüman-hıristiyan ilişkilerinde gerilimler ve yeni bir toplumsal düzenkurma teşebbüsü; mansıplar üzerinden birtakım ulemâ ile ilişkiler kurma veilmî mansıplardaki değişiklikler; güvenlik kaygısı sebebiyle aralarında ulemâdanisimlerin de bulunduğu çok sayıda insanın şehirden göçü. Moğol işgali sırasındaDımaşk’ta meydana gelen gelişmeler ile işgalin hemen ardından yaşanan restorasyondönemini ele alan bu makale, işgalin özellikle şehirdeki ulemâya etkisiüzerinde durmaktadır.

Abstract

Following the invasion of Baghdād in 656 (1258), the Mongols headed further westin Muslim lands. At the time, Ayyūbids controlled Bilād al-Shām while Mamlūksruled in Egypt, having put an end to Ayyūbid domination ten years earlier. TheMongols’ massacres and usurpation, especially when they captured Aleppo, causedgreat fear and anxiety throughout the region. Therefore, many of the cities inthe region, including Damascus, the most important centre of Bilād al-Shām, surrenderedto the Mongols without any resistance. The Ayyūbid dynasty collapsedwith the Mongols’ invasion of Damascus, a city which remained in Mongol handsfor about eight months until they were defeated by the Mamlūks in the battle of‘Ain Jālūt. The Mongol invasion led to significant changes in religious, scientificand economic life in Damascus, and changed the political and military structuresin the city. The invasion of Damascus caused basically three major developments:High tension in Muslim-Christian relations and the attempt to establish a newsocial order; building relations with scholars (‘ulamā’) through appointments toteaching positions, and the reorganization of positions themselves; and finally themigration of people, including scholars, from the city due to insecure conditions.This article deals with the developments that took place in Damascus during theMongol invasion and the following restoration period, with a special reference totheir influence upon the scholarly community of the city.