Hanefî Fıkıh Literatüründe Gelenek Oluşturan Kayıp Bir Metin: Muhtasarü’l-Kerhî

A Canonical Lost Text in the Literature of the Ģanafī Fiqh: Mukhtaŝar al‑Karkhī

Özet

Mezhep imamlarından aktarılan fıkıh mesâilini kısa ve öz olarak tek bir metindetoplamalarının sağladığı kolaylıkla tedris faaliyetlerinde tercih sebebi olan muhtasarlar,belli bir dönem sonra mezhep mesâilinin gelecek nesillere aktarılmasındabirinci el kaynaklar haline gelmişlerdir. Bu muhtasarlardan biri de Hanefî mezhebiteşekkül dönemi ilk muhtasar müelliflerinden ve dönemin Bağdat Hanefîleri’ninreisi Kerhî’nin el-Muhtasar’ıdır. Eser, Hanefî mezhebi klasik dönem muhtasarlarınınmodel metni Kudûrî’ye ait el-Muhtasar’ın da temel kaynağıdır. Kerhî’ninusule dair görüşleri mezhebin usûl-i fıkıh anlayışında etkili olduğu gibi, fıkha dairtelif ettiği bu eseri de Kudûrî’nin el-Muhtasar’ı üzerinden mezhebin klasik dönemmuhtasar metinlerine yön vermiştir.

Abstract

Mukhtaŝars have been preferred in the teaching of Islamic law because they weresimply short and concise form of legal problems (masā’il). These books becamethe primary sources in conveying the madhhab masā’il to the following generationsafter a certain point in history. From among them, al-Mukhtaŝar by al-Karkhī, the then head of the Hanafī fuqahā’ in Baghdad and one of the earliestauthors of mukhtaŝar, was very important. This work served as the main sourceof Qudūrī’s al-Mukhtaŝar which was an exemplary text for the mukhtaŝars of theHanafī madhhab during the classical period. While Karkhī’s thoughts in legaltheory had an impact on the usūl al-fiqh of the madhhab, his al-Mukhtaŝar alsoinfluenced the articulation of the furū‘ fiqh through Qudūrī’s al-Mukhtaŝar. Itthus became a guiding text for following mukhtaŝars of the madhhab in the classicalperiod.