Müfessirin İhtiyaç Duyduğu Kaideler Üzerine Sistematik Bir İnceleme Denemesi

Özet

Tefsir, “Kur'an-ı Kerim’i anlama ve yorumlama faaliyeti olarak” Hz. Peygamber’den günümüze işlevini sürdürmüş ve sürdürmeye de devam etmektedir. Başlangıçta bilginin konusu olup ilim olmayan tefsir, zamanla ilim haline gelmiştir. Kısa bir zaman içerisinde İslâm dininin geniş bir coğrafyaya yayılması ve fethedilen topraklardaki kişilerin İslâm dinine girmeleri; nüzûl ortamından uzaklaşılmasından dolayı muhatap kitlenin değişmesi Kur’ân tefsirinde belirli kuralların oluşturulmasını zorunlu kılmıştır. Tüm bunlar Kur’ân’ın anlaşılmasında rivâyetin yanında dirâyet merkezli tefsir anlayışını da beraberinde getirmiştir. Böylelikle kısa bir zaman içerisinde aktarım temelli rivâyet ile zihni bir çabanın ürünü olan akıl merkezli dirâyet, tefsir ilminin iki parçası haline gelmiştir. Makalede dirâyetin bir parçası olarak kullanılan kuralların öneminden bahsedilerek tarihsel süreç içerisinde tefsir usûlünü ele alan eserlerde müfessirin ihtiyaç duyduğu kâideler konusunda ne gibi değişiklikler meydana geldiği incelenmiştir. Bu araştırmada genel olarak “kavâidü’t-tefsir, ulûmu’l-Kur’ân ve tefsir usûlu” eserlerinde müfessirin bilmesi gereken kâideler başlığı altında yer alan konulara özel olarak da konunun şekillenmesine vesile olan kitaplardaki bölümler üzerinde sistematik bir inceleme denemesi yapılmıştır. Araştırma neticesinde klasik ve modern dönemde tefsir ilminde müfessirin bilmesi gereken ilimlerin/kâidelerin neler olduğu, aralarındaki farkların boyutu ve zamansal olarak değişiklik gösterip göstermedikleri incelenmiştir. Konunun uzmanlarının ilk dönem tefsir bilgilerini klasik dönemde sistemleştirmeye gayret göstermişlerken modern dönemde eleştirel yaklaşım sergileyerek yeni kurallar ihdas ettikleri tespit edilmiştir.

Abstract

Tafsir, “as an activity of understanding and interpreting the Holy Quran” has continued its function since the Prophet’s time and continues to do so today. Tafsir, which was the subject of knowledge at the beginning, has become a science in time. The spread of the Islamic religion to a wide geography in a short time and the people in the conquered geographies entering Islam, and so change of interlocutor mass as a result of distance from the revelation environment have led to the establishment of certain rules in the interpretation of the Qur'an. All this has brought along an understanding of acumen based commentary in addition to narration in the understanding of the Qur'an. Thus, within a short period of time, the narrative-based narration and the mind-centered acumen, the product of an intellectual effort, became two parts of the science of tafsir. In this article, the importance of the rules used as part of the acumen is discussed and the changes about the basis that the commentators need in the works dealing with the exegesis method in the historical process are examined. In this study, a systematic examination was made on, in general, the subjects under the title of the basis that the commentators should know in the works of exegesis method, ulûmu’l-Qur'an and kavâidü’t-tafsir and, in particular, on the chapters in the books that are conducive to the shaping the subject. As a result of the study, it has been examined what are the basis that the commentator should know in the exegesis of classical and modern period and whether the differences between them vary and whether they change temporally or not. While the experts of the subject tried to systematize the exegesis knowledge of the first period in the classical period, it was determined that they created new rules by adopting a critical approach in the modern period.