Hanefîler’in Mukaddime Temelli Hadis Usulü Literatürüne Katkısı

The Contribution of Hanafi Scholars to the Literature of Hadith Methodology Based on Muqaddima

Özet

Şâfiî muhaddis İbnü’s-Salâh’ın Mukaddime’si ve bu eser esas alınarak telif edilenİbn Hacer el-Askalânî’nin Nuhbetü’l-fiker ve Nüzhetü’n-nazar’ı ile Irâkī’ninElfiyye’si hadis usulü literatürünün en temel metinlerini oluşturmaktadır. Bu metinlerHanefîler tarafından da medreselerde ders kitabı olarak kullanılmıştır. Hadisusulü tedrisatındaki bu işlevleri sebebiyle Hanefî âlimleri mezkûr eserleri esasalan ihtisar, manzume, şerh, hâşiye ve ta‘lik gibi çeşitli türlerde çalışmalar kalemealmıştır. Fakat Mukaddime temelli eserlerden üzerinde en çok ilmî mesaî sarfedilenİbn Hacer’in Nuhbetü’l-fiker’i ve Nüzhetü’n-nazar’ı olmuştur. Hanefîler tarafındandoğrudan Mukaddime’yi esas alan iki adet çalışma yapılmışken, Nuhbetü’lfikerve Nüzhetü’n-nazar üzerine yirmi dört, Elfiyye üzerine ise beş adet çalışmakaleme alınmıştır. Her ne kadar hadis usulü literatürünün oluşumunda Şâfiîâlimlerinin belirgin bir etkisi olsa da Mukaddime temelli literatür çerçevesindetespit edilen otuz bir adet çalışma ile Hanefî âlimleri de bu alana önemli bir katkıyapmışlardır. Ancak hâlihazırda bu çalışmalardan sadece on beşi neşredilmiştir.Hanefîler, Şâfiî ulemâsı tarafından telif edilmiş bu usul metinlerini esas almış olsalarda mürsel hadis meselesinde gözlendiği üzere ihtilâflı konularda genelliklekendi mezhep anlayışlarını ihmal etmemişlerdir. Zira mürsel hadisin delil oluşukonusunda özellikle şerh türü eserlerde Hanefî fıkıh usulündeki anlayışa paralelbir tutum sergilendiği görülmektedir. Hanefî şârihleri, mürseli zayıf hadis kategorisindedeğerlendiren Şâfiî müelliflerinin görüşüne katılmamış ve mürsel hadisihüccet kabul eden kendi mezheplerinin anlayışını delillendirmeye çalışmışlardır.

Abstract

Muqaddima, written by the Shafii muhaddith Ibn al-Salah, and the works buildingon Muqaddima, Ibn Hajar’s Nukhba and Nuzha and Iraqi’s Alfiyya, are theprinciple texts related to hadith methodology. These texts have been used as textbooksin madrasahs by Hanafis. Hanafi scholars have written several works, likeikhtisar, sharh, hashiyya, manzuma and ta’liq based on these books because oftheir significance in the education of hadith methodology. However, Nukhba andNuzha are the most widely studied books among the works based on Muqaddima.Hanafi scholars wrote two works built directly upon Muqaddima whereas theyproduced twenty-four works on Nukhba and Nuzha, and five works on Alfiyya.Although Shafiis have had a significant influence on formation of literature onhadith methodology, thirty-one studies analyzed in this article show that Hanafismade a significant contribution to this field, as well. Nevertheless, only fifteenstudies among these are currently published. Even if Hanafis have built on thesetexts written by Shafii scholars, they have adopted their own doctrine, as evidentin the case of mursal hadith. In a similar fashion to the literature of Hanafi legaldoctrine, they approved the use of mursal hadith as a legal proof, in stark contrastto Shafii authors, who consider mursal among weak hadiths.

Anahtar kelimeler: Hanefî, hadis metodolojisi, İbnü’s-Salâh, el-Mukaddime, mürsel hadis