ULUS-DEVLET VE VATANDAġLIK TASAVVURUNUN DÖNÜġÜMÜ BAĞLAMINDA OSMANLI-TÜRK TARĠHĠNDE VATANDAġLIĞIN ANAYASAL DÜZENLENME BĠÇĠMLERĠ

FORMS OF CONSTITUTIONAL REGULATION OF CITIZENSHIP IN OTTOMAN-TURKISH HISTORY IN THE CONTEXT OF THE CONCEPT OF THE TRANSFORMATION OF THE NATIONSTATE AND THE CITIZENSHIP

Özet

Tarihin derinliklerinden beri varlığını koruyan vatandaĢlık olgusu, modern zamanlara eriĢinceye kadar büyük dönüĢümlere uğramıĢtır. Bütün bu değiĢim çizgisi içindeki en önemli merhale, Avrupa‟da ulus-devlet formunun inĢa edilmesine rastlamaktadır. Bu eĢik, kuĢkusuz günümüz dünyası üzerinde de kayda değer yansımalar icra eder. Zira yer kürede intiĢar etmiĢ devletlerin hatırı sayılır bir bölümü ulus-devlet çatısıyla örgülenmiĢ bulunmaktadır. Ancak, böylesine bir yapının, barındırdığı kurguya göre birtakım gerilimlere de gebe olduğu söylenmelidir. Nitekim devlete mensup olmayı anlatan vatandaĢlığın belirli bir millet temeline dayandırılması, kültürel yönden çeĢitlilik arz eden ülkelerde sorunlara yol açabilmektedir. Bu durumda, ulus-devlet kurgusunun makul bir çatıyı içermesi epeyce hayatiyet taĢır. Türkiye bakımından da yer yer vatandaĢlığın düzenlenmesi bağlamında gündeme gelen bu meselenin, bütün yönleriyle kavranabilmesi için, öncelikle ulus-devlet formunun enikonu ele alınması icap eder. Zira Avrupa‟da ulus-devletin biçimlenme sürecinde, birbirine tamamen zıt, iki farklı millet anlayıĢının ortaya çıktığı gözlemlenmektedir. Alman ve Fransız ulus tasavvuru olarak isimlendirilen bu yöntemlerden hangisiyle benzerlik gösterildiğine göre, vatandaĢlık algısı da değiĢecektir. Bu çalıĢmada, öncelikle ulus-devletin bu iki sureti incelenmekte, akabinde Osmanlı-Türk anayasalarında benimsenen millet ve vatandaĢlık tasavvurları ele alınmaktadır. Sahip olunan özellikler yönünden Fransız sübjektif millet düĢüncesiyle uyarlık içinde bulunduğumuz teziyle, vatandaĢlığın da buna uygun düzenlenmesi önerilmektedir.

Abstract

The phenomenon of citizenship, which has existed almost all along the history, has undergone major transformations until it reached modern times. The most important phase in this alternation was the construction of the nation-state form in Europe. This step undoubtedly has significant reflections on today‟s world. Because, an important part of the states in the world has a nation-state structure. However, it should be said that such a structure is also inclined to some tensions according to its design. Actually, a concept of citizenship, which refers to being a member of the state and based on a specific basis of nation may cause some problems in culturally diverse countries. In this case, it is vital that the nation-state fiction has a reasonable framework. Thereby, in order to apprehend in all its aspects of this issue that cames up in the context of the regulation of citizenship in Turkey, it must be dealt at first with the forms of nation-state. Inasmuch as, it‟s observed that in the process of the formation of the nation-state in Europe, two completely different approaches to the nation have emerged. The perception of citizenship changes according to which of these methods called German and French nation conception are adopted. In this study, firstly, these two forms of the nation state are examined and then the conceptions of nation and citizenship emerged in the constitutions of the Ottoman-Turkish history are discussed. Since we comply with the idea of French subjective nation in terms of the features we have, it is recommended that citizenship should be regulated accordingly to this concept.