Dergiler / Türkiyat Mecmuası / 2021 / Cilt: 31 - Sayı: 1
Yüksek Din Öğretiminde Çok Kültürlü ve Uluslararası Bir Model: Kudüs Selâhaddin Eyyûbî Külliye-i İslâmiyesi
- Dergi
- Türkiyat Mecmuası
- Sayfa
- 425–462
- DOI
- —
Özet
Bu çalışmada, II. Meşrutiyet döneminde medreselerde başlatılan ıslahat kapsamında Dârü’l-hilâfeti’l-aliyye Medresesi’nin taşra şubesi olarak 1915 senesinde Kudüs’te açılmış olan ve gerek teşkilat yapısı gerekse ders programıyla uluslararası özgün bir medrese modeli olarak karşımıza çıkan Selâhaddîn Eyyûbî Külliye-i İslâmiyesi ele alınmaktadır. Merkez-taşra bütünlüğü ve yerel ihtiyaçlar gözetilerek açılmış olan Külliye’nin kuruluş amacı, idârî yapısı, eğitim felsefesi ve diğer tüm karakteristik özellikleri bir bütün olarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. Külliye’nin Osmanlı İmparatorluğu’nun ulaştığı en geniş coğrafî alan ile bu alanın dışında kalan Müslümanların yaşadığı hinterlanda hitap eden bir kayıt-kabul alanına sahip olması onun öne çıkan özelliğidir. Dönemin olağanüstü şartlarına rağmen günümüzden bir asır önce İslâm coğrafyasına hitap etmek üzere Kudüs’te açılmış olan uluslararası nitelikteki Külliye, çok uluslu yüksek din öğretimi kurumlarına rol modelliği yapacak niteliktedir. Külliye, bu yönüyle İslâm Birliği siyasetinin en somut ve pratik uygulamasının projelendirildiği bir alana dönüşmektedir. Osmanlı medreselerinde merkez-taşra yapılanmasının farklılığına ilaveten taşra teşkilatının da kendi içerisinde gerek ders programı ve müfredat, gerekse öğrenci kaynağı açısından farklılık arz etmesi yerel ihtiyaçların dikkate alındığının ve yerel imkânlardan en üst düzeyde yararlanıldığının somut göstergesidir. Bu makalede, Osmanlı eğitim tarihinin önemli tecrübelerinden biri olan Selâhaddîn Eyyûbî Külliye-i İslâmiyesi’nin idârî yapısı ile eğitim ve öğretim faaliyetleri, başta arşiv belgeleri olmak üzere birincil kaynaklara dayalı olarak ele alınmış, böylece günümüz din öğretimi yaklaşımlarına katkı sağlanması amaçlanmıştır.
Abstract
This study discusses Selahaddîn Eyyubi Kulliye-i İslamiyesi, which was established in Jerusalem in 1915 as a provincial branch of the Daru'l-hilafeti'l-aliyye Madrasa and was an original and international madrasah model with its own organizational structure and curriculum, in the scope of reform actions started in madrasas during the Second Constitutional Era. The purpose of the establishment, administrative structure, educational philosophy, and all other characteristic features of the Kulliye, which was opened considering local needs and the integrity of center and provinces, will be evaluated as a whole. The most outstanding feature of Kulliye was that its admissions spanned the farthest geographical zone reached by the Ottoman Empire as well as the hinterland, where Muslims lived. In spite of the extraordinary circumstances of the era, the Kulliye, which was designed to address Islamic geography of a century ago in Jerusalem, is a role model for multinational Higher Religious Teaching Institutions. In this respect, it became an area where the most concrete and practical application of the Islamic Union’s politics was projected. In addition to the difference of central–provincial structuring in Ottoman madrasas, the fact that the provincial organization differed in terms of curriculum, syllabus, and student resources is a concrete indication that local needs were taken into account, and that local opportunities were exploited. In this article, the administrative structure, education, and training activities of Selahaddin Eyyubi Kulliye-i Islamiyesi, which is one of the most significant landmarks of Ottoman education history, are discussed based on primary sources—especially archive documents—with the aim to contribute to religious education approaches.