Tek Ateşten Gömlek, İki Ayrı Coğrafya: Ateşten Gömlek ve Zeynep Romanlarında Vatanın Temsili Olarak Kadın

One Shirt of Fire and Two Different Lands: Women as the Figuration of the Homeland in the Novels, ‘Ateşten Gömlek’ and ‘Zeynep’

Özet

Bir halk türküsünde geçen “ateşten gömlek” sözleri, Halide Edip Adıvar’ın aynı adlı romanıyla birlikte Türk edebiyatında vatan aşkının derin anlamını çağrıştıran özel bir ifade kalıbı haline gelmiştir. Ateşten Gömlek (1923)’in merkezî kişisi Ayşe, vatanı için her şeyi feda edebilen, duyarlı ve güçlü bir kadındır. Roman kurgusunda ateşten gömlek giymiş adsız pek çok savaş kahramanının simge ismi olan Ayşe aynı zamanda vatanı da simgelemektedir. Aynı dönemin kadın yazarlarından biri olan Hayriye Melek Hunç da benzer bir ruh durumunu Mısır’ın özgürlük mücadelesinde rol alan bir başka kadın aracılığıyla anlatır. Yazar 1926’da yayımladığı Zeynep romanında Türk bağımsızlık savaşıyla aynı dönemde Mısır’da sürdürülen bir başka bağımsızlık mücadelesini ve Mısır kadınının hikâyesini ele alır. Makalede farklı coğrafyalarda bağımsızlık mücadelesi veren iki kadının vatanı temsil eden birer karakter olarak romanda nasıl kurgulandıkları incelenmektedir.

Abstract

The phrase, 'ateşten gömlek' ('shirt of fire') within a Turkish folk song has become a special expression reminiscent of the deep meaning of patriotism in Turkish literature thanks to Ateşten Gömlek, a novel by Halide Edip Adıvar. Ayşe, the protagonist of Ateşten Gömlek (1923) is a sensible and strong woman who can sacrifice everything for the sake of her country. According to the novel, Ayşe, the symbolic name of numerous nameless war heroes who wore 'shirt of fire' also symbolizes the homeland. One of the contemporaneous female authors, Hayriye Melek Hunç also describes a similar mood through another woman who took part in the Egypt's struggle for independence. In her novel, Zeynep, published in 1926, while depicting Egypt's struggle for independence, which was concurrent with Turkish independence war, the author also tells the story of Egyptian woman. In this regard, this article focuses on how two women participating in struggle for independence in two different lands are fictionalized as key figures representing the homeland.