ŞANLIURFA TEK TEK DAĞLARI COĞRAFYASINDA NEOLİTİK DÖNEMDEN ROMA DÖNEMİNE TAŞ OCAKLARI VE KAYA MEZARLARI

Quarries and Rock Tombs from the Neolithic to the Roman Period in the Geography of Tek Mountains in Şanlıurfa

Özet

Geçmişte Yabani fıstık (menengiç) korulukları ile kaplı Tek Tek Dağları Epi-paleolitik dönemden itibaren iskân görmüş bir bölgedir. Özellikle Neolitik dönemde tuzak alanlarının kurulması ile birlikte iskân sayısı artmış ve bu durum günümüze kadar devam etmiştir. Bölge insanı günümüzde hayvancılık ile uğraşmakta, bölgenin kuru dere yataklarında ise küçük tarım alanları açıp arpa, buğday gibi tahıllar ekmektedir. Neolitik dönemde onlarca dekar alanda kurulmuş olan etrafı balık pulu duvarla örülü tuzak alanları, taş ocakları, Tunç çağı ve Roma dönemine tarihlenen kaya mezarları, taş işçiliğinin çok erken dönemlerden itibaren bölgede büyük bir önem kazandığını göstermektedir. Bölgede kireçtaşı kayalıkların yoğun oluşu ve büyük ağaçların bulunmayışından dolayı Epi-paleolitik dönemden itibaren bölgenin günümüzde olduğu gibi bir iklime sahip olduğunu göstermektedir. Karahan Tepe, Harbetsuvan Tepesi, Soğmatar, Şuayp Şehri gibi ören yerlerindeki taş işçiliği de bu görüşümüzü destekler niteliktedir. Soğmatar’ın kireçtaşı kayalıkları, Erken Tunç Çağı ve Roma döneminde bir Nekropol alanı olarak kullanılmıştır. Kuyu girişli olarak adlandırılan Erken Tunç Çağı’na ait kaya mezarı sayısı bakımından Anadolu’da en fazla mezara sahip bir yerleşim olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca bu mezarların bazıları, Roma döneminde tekrar genişletilerek kaya mezarı olarak kullanılmıştır. Bu çalışmada, Tek Tek Dağları bölgesinin geçmişte de günümüzde olduğu gibi bitki örtüsü yönünden zengin olmadığı, bu bağlı olarak da taş işçiliğinin Neolitik dönemden itibaren bölgede gelişmeye başladığını göstermeye çalışacağız..

Abstract

In the past the region of Tek Tek Mountains was covered with wild peanut (pistacia) and the region was inhabited from the Epi-paleolithic period. Especially when the trap areas (desert kites) were started to establish in the Neolithic period, the number of the settlements have been increased since then and the rise is still going on. Today, local barley and wheat in the dry stream beds. There have been quarries and rock tombs dating back to the Bronze Age and Roman period, and there have also been trap areas arranged like fish scale walls in the dozes of decares in the region since the Neolithic period show that the stonemasonry gained a great importance in the area since the early ages. Due to the dense presence of limestone rocks and the absence of large trees in the region, it shows that the region had the same climate similar to the climate today from the Epipaleolithic period. The stonemasonry in the archaeological sites, such as Karahan Tepe, Harbetsuvan Tepe, Soğmatar and Şuayp City, also supports this view. Limestone bedrock places of Soğmatar were used as a Necropolis area during the Early Bronze Age and Roman period. This is the settlement with the highest number of rock tombs called with well entrance belonging to the Early Bronze Age in Anatolia. Besides some of these tombs were expanded and used again as rock tombs in the Roman period. With this study we will try to show the region of Tek Tek Mountains has not been rich in vegetation neither past nor today, and therefore, stonemasonry has been started to develop since the Neolithic Period.