Güneş gözlemleri ile azimut belirleme

Özet

Güneşe gözlem yaparak çeşitli jeodezik büyüklüklerin belirlenmesi, Eratosthenes'in İ.Ö yaklaşık 220 yıllarında güneş gözlemleri ile yerin yarıçapını belirleme çalışmalarıyla başlar. Günümüzde ise arazide harita yapım çalışmaları sırasında doğrultu ölçmelerini kontrol etmek , lokal ağların yönlendirilmesinin sağlanması gibi jeodezik amaçlar yanında, kıble tayini, manyetik deklinasyon açısının belirlenmesi ve çeşitli endüstriyel yapıların ve silah sistemlerinin yönlendirilmesi gibi bir çok pratik amaçlarla güneş gözlemleri ile azimut belirlenmekte olup pratik yaklaşımlar çeşitli ölçme kitaplarında (öm. /5/) verilmektedir. Bu yazıda güneş gözlemleri ile azimut belirlemeye ilişkin çözümlerin genel teorisi, çözüm teknikleri ile bu tekniklere ait eşitliklerin türetiimesinde izlenen sıra ve herbirinin faydalı ve sakıncalı yanları verilmektedir. Bu yazıda verilen tüm teknikler tüm yıldızlar için uygulanabilir, ancak güneşin gündüz saatlerinde hemen hemen her zaman görülmesi ve izlenebilmesi, güneşle azimut belirlemenin tercih edilmesine neden olmaktadır. Bu yazıda, ayrıca Harita Genel Komutanlığında çeşitli amaçlar için kullanılan güneş gözlemleri ile azimut belirlemeye ait bir uygulama ile bu uygulamadan elde edilen sonuçların kutup yıldızı ile azimut belirleme yöntemiyle elde edilen sonuçlarla karşılaştırılması ele alınmaktadır.

Abstract

Solar observations have a long history in surveying. Eratosthenes determined the radius of the earth in approximately 220 B.C. , using sun observations. Today, surveyors regularly observe the sun to determine azimuth, as a check on field work, orientation of local horizontal networks, and magnetic declination determination etc. This paper will rewiev for: the general solution theory, derivation and discussion the advantages and disadvantages of the five possible solutions techniques . It should be noted that the solution techniques apply equally well to star observations. At this paper, the comparative results related to the azimut determination using sun and Polaris methods, as well as sun observations and calculations to determine the azimut, have been given.