Marya’nın Şikâyeti: Taciz mi Mezhep Değiştirme mi? 18. Yüzyıl Ankarası’nda Katolik Ermeniler

Marya’s Complaint: Sexual Assault or Conversion? Catholic Armenians in Eighteenth-century Ankara

Özet

18. yüzyıl ortalarında Ankara kadı siciline kaydedilmiş olan “Katoliklik mezhebine geçen Ermeni rahipler” ile ilgili bir seri belge, 17. yüzyılın başlarından itibaren Osmanlı topraklarında yaşayan Ermenilerin bir kısmının Katolik olması sürecine ışık tutmaktadır. Bu belgeler, mezhep değiştirmeye bağlı olarak meydana gelen çatışmaların Osmanlı yönetimini de dahil edecek şekilde yargı sistemine yansımasına işaret eder. İstanbul’daki Ermeni patrikhanesinin de dahliyle Ankara’da Ermeni kiliselerinde görev yapan Katolik Ermeni rahiplerin nizamı meselesi, Ermeni cemaati içinde Katolik mezhebine geçişler ve bunun cemaat içi yansımaları, mezhepler arası sınırların keskinleşmesi, Ermeni Patrikhanesi ile Osmanlı yönetimi arasında mezhep değiştirme konusunda yer yer ortaya çıkan işbirlikleri gibi konularda tarihçiye önemli ipuçları sunmaktadır. Bunun da ötesinde, kaydedilen davalardan birinin cinsel taciz yoluyla mezhep değiştirmeyi içermesi sebebiyle, toplumsal cinsiyet ile mezhep değiştirme ya da çeşitli şiddet biçimleri arasındaki bağlantıyı da gözler önüne sermektedir.

Abstract

A series of documents concerning “Armenian priests who converted to Catholicism” registered in the Ankara court records in the mid-eighteenth century shed light on the phenomenon of the conversion of Armenians under the Ottoman rule to Catholicism from the early-17th century onward. These documents show us the reflection of the sectarian conflicts on the judicial processes in which the Ottoman government has been involved. Disciplining of the Catholic Armenian priests who served in the Armenian churches in Ankara, even with the involvement of the Armenian Patriarchate in Istanbul, gives us important information on the conversion of the Ottoman Armenians to Catholicism and its reflections within their own community, demarcation of the confessional frontiers as well as the sporadic cooperation between the Ottoman government and the Armenian Patriarchate on the issues of confessional conflict. Furthermore, the article reveals the relationship between the sectarian violence and gender as one of the documents involves entanglement of sexual assault and confessional conflict