Risâle-i Su‘âl-i Hırka, Risâle Der Beyân-ı Kemer ve Risâle Der Beyân-ı Post İsimli Bektâşî Metinlerinde Dinî-Tasavvufî Semboller

Religious-Sufic Symbols in Bektashi Texts Entitled “Risâle-i Su‘âl-i Hirka; Risâle Der Beyân-i Kemer ve Risâle Der Beyân-ı Post”

Özet

- Hırka, kemer ve post, dinî/mistik fonksiyonlarının yanında genelde tasavvufî cereyanlarda ve özelde de Bektâşî geleneğinde, menâkıbnâmelerinde ve merasimlerinde adından sıkça söz edilen sembolik birer unsur olarak önemli işlevler üstlenmiştir. Biz bu çalışmamızda Bektâşî geleneğinin zengin kültür ve sembollerinin yer aldığı orijinal yazma halinde bulunan bir Bektâşî âdâb kitabının muhtevâsında yer alan risalelerin özet bir tahlilini yaparak sembolik yorumları üzerinde durduk. Bu sayede Bektâşî düşüncesi ve geleneğinin dini yaklaşımları hakkında bir örnek ortaya koymaya çalıştık. Hırka giyinme, post ve kemer bağlama sembolik davranışları, Alevî-Bektaşi topluluklarında sosyal dayanışma ve bütünleşmeyi, birlikteliği ve her türlü dağılmayı engelleyen cemaat ruhunu, biz şuurunu ve grup bilincini güçlendirmeyi ve pekiştirmeyi hedefleyen ritüellerdir. Bektâşî tekkelerinde pire hizmet görevlerinin her biri bir post ile simgeleştirilir ve temsil edilir. Bu anlayışı Balım Sultan'ın "On iki post" biçiminde belirleyerek tarîkatın töreleri arasına koyduğu belirtilmiştir. Postlardan her biri, Bektâşîliğin en büyük simalarından birine bağlanarak anılmış ve böylece o kişiler ölümsüzleştirilmiştir. Mürşidle mürid arasında manevî bağı simgeleyen; dünya nimetlerinden ve nefisten sıyrılıp kurtulmayı temsil eden Hırka, Pâlheng Taşı da denilen teslim taşının üzerine bağlandığı Kemer; Bektâşî tekkelerinde pire hizmet görevlerinin her birini simgeleyen post; dervişlerin gönüllerini Tanrı'ya bağlamalarının bir sembolü olarak görülmüştür. Söz konusu Bektâşî âdâb ve erkânı ile ilgili yazma halindeki Risâle-i Su'âl-i Hırka; Risâle Der Beyân-ı Kemer ve Risâle Der Beyân-ı Post isimli üç risalenin de transliterasyonu ve orijinal metinlerini çalışmamızın sonunda sunduk.

Abstract

Khirkah (a long cotton/wool outer garment worn by dervishes), belt and coat (post) played an important role in Sufi movements in general and in Baktashi tradition in particular as a symbolic element frequently cited in their menakibnames and rituals besides their religious/mystic functions. In this study, we shall make a brief analysis of a treatise in a Baktashi book of âdâb as an original manuscript with the rich Baktashi culture and symbols, and deal with its symbolic interpretations. Symbolic behaviors that are wearing of khirkah , post and belt connection are rituals aiming the social solidarity and integration in Alawite-Bektashi communities. Bektashi approach which served to the environment of tolerance, embracing all people with deep tolerance was used in the purification and education of dervishes in the Bektashi tekkes. The better way to understand the Bektashi order which reached its message going beyond its formative period is to undersand the âdâbs and erkans (the customary practices) of this dervish order. By doing so, we shall try to set an example of religious approaches of Baktashi thought and tradition. At the end of the article, with regard to the Baktashi âdâb and erkan, we shall introduce transliteration and original texts of tree manuscript treatises , as manuscripts entitled Risâle-i Su’âl-i Hırka; Risâle Der Beyân-ı Kemer ve Risâle Der Beyân-ı Post.