KARŞILAŞTIRMALI BİR HUKUK TARİHİ DENEMESİ: ROMA MÜLKİYET ANLAYIŞI İLE OSMANLI MÜLKİYET ANLAYIŞININ MUKAYESESİ

A Comperative Study on History of Law: Comperation of Property Approches Between Roman and Ottoman

Özet

Roma İmparatorluğu ile Osmanlı Devleti, dünya tarihinde önemli bir yere sahiptir. Her iki devletin ortaya çıktıkları zaman ve mekânlar ile tarihin sunduğu imkân ve şartlar farklı olsa da aslında aralarında pek çok ortak nokta bulunmaktadır. Nitekim kimi kurumlarının benzeyen tarafları ile süreç içerisinde geçirdikleri değişim ve dönüşümler de benzerlik arz etmektedir. Bu bağlamda her iki devlet de uzun soluklu tarihleri içerisinde ve değişen dünya şartlarına bağlı olarak siyasî, ictimâî, askerî, iktisadî ve hukukî yapılarında bazı değişim ve dönüşümlere maruz kalmıştır. Bu bakımdan gerek Roma hukukunun ve gerekse de Osmanlı hukukunun süreç içinde değişime, gelişime ve dönüşümlere uğrama özelliklerinde de benzerlik bulunmaktadır. Ancak dikkatlice incelendiğinde, elbette zaman, mekân ve inanç farkından kaynaklı farklılıkların olduğu görülecektir. Çalışmanın temel amacı; siyasi, askeri, hukukî ve ictimaî olarak tarihte büyük izler bırakmış olan iki büyük devleti benzerlik ve farklılıkları bakımından karşılatırmaktır. Bu bağlamda karşılaştırmalı tarih yöntemiyle ve mülkiyet hukuku özelinde, Roma İmparatorluğu ile Osmanlı Devleti’nin benzerlik ve farklılıkları coğrafya, zaman, din ve ihtiyaçları zemininde incelenecektir. Bu maksatla Roma mülkiyet hukuku alanındaki literatür ile Osmanlı mülkiyet hukukuna dair literatür ve arşiv belgelerine müracaat edilmiştir. Her iki siyasi idarenin mülkiyet hukuku ve anlayışı hususundaki benzerlik ve farklılıkları ortaya konulduktan sonra yaşanan değişim ve dönüşümler de ele alınarak, değerlendirmeler yapılacaktır.

Abstract

Roman Empire and the Ottoman State have an importance because of their place in the historical timeline. Though both states emerged in different places and spaces under different historical circumstances, they share a lot in common. Their certain institutions and their change and transformation in time have similarities. During their long histories, their social, economic, military and legal structures shifted as a result of changing global conditions. The very characteristics of these shifts, developments and changes in the laws of the Roman and the Ottoman State resemble each other. However, when the topic is scrutinized more closely, the differences can easily be spotted due to differences in time, space and belief. The main aim of this study is to compare the two grand states that had deeply affected the history as political, military, legally, social, in terms of similarities and differences. In this context, using comparative history method with a specific focus of the property law, the differences and similarities between the Roman Empire and the Ottoman State will be examined considering geography, time, religion and requirements. To this end, the literature and archive records of the Ottoman and Roman States in the field of property law have been made use of. After revealing the similarities and the differences between two political administration regarding their understanding of property law as much as possible, the results reached about the shifts and transformations will be put forward within an academic framework.