Türkiye'de Siyasal İktidar Sorunsalı Açısından Başbakan

Özet

Bu çalışma ile, Türkiye 'de siyasal kurum inceleme yöntemleri sorgulanarak, bir örnek olarak başbakanın, farklı bir bakış açısıyla incelenmesi amaçlanmıştır. Türkiye 'de siyasal ve yönetsel kurum incelemesinde, bizim ölçücülük olarak adlandırdığımız bir yöntemden kaynaklanan ciddi bir sorun yaşanmaktadır. Bu yöntem, Türkiye 'de bilimsel üretimi değil bağımlı bilim tüketimini teşvik ettiğinden bahsedilen sorun artık bir bilimsel tartışma konusu olmanın ötesinde bir aydın sorunu haline gelmiştir. Bu aydın sorununun temelini oluşturan ölçücülük, belli yapıları, kurumları, kavramları veya kuramları ideal, değişmez hatta aşkın olarak alan, bu aşkın, ideal yapı, kurum, kavram, kuram veya olguların temel özelliklerini her yerde ve her zaman geçerli bilimsel doğrular olarak sunan ve bunlara ulaşma derecesini belirlemeyi bilimsellik olarak gören tüketici bilim anlayışı odaklı bir yöntemdir. Bu yöntem, sosyal-siyasal bilimler alanında çalışan Türk akademisyenini üzerinde çalıştığı nesneye yabancılaştırmakta, bu nesneye ilişkin özgün kavram, kuram üretebilmesini zorlaştırmaktadır. Bu çalışma, hem yöntem tartışması yapıp hem de somut olarak bir konuyu, eleştirilen yöntemler dışında incelemektedir. Bu kapsamda, başbakan, sadrazam veya padişah gibi unvanların bir ülkenin tarihsel süreklilik çizgisi içinde incelenebilmesi, bunları önce üretim biçimlerine/ilişkilerine ve bu biçimlerdeki/ilişkilerdeki farklılaşmalara göre değişen siyasal düzen kavramına oturtmak, buradan da siyasal iktidarı kullanan siyasal özneler kavramını çözümlemeye katmakla olanaklı olabilir. Bu açıdan, Osmanlı ve Türk toplumsal düzeninde, siyasal iktidarı kullanan siyasal özneleri, toplumsal güç-üretim ilişkilerinin siyasal iktidara taşıyıcıları ve siyasa uygulayıcıları olarak okumak gerekir. Dolayısıyla, Osmanlı toplumsal düzeninde siyasal iktidarı kullanan özneleri, yani yönetici tabakayı, artığı büyük ölçüde denetliyen bir siysal güç olarak değerlendirmek gerekecektir.Cumhuriyet döneminde ise ,kapitalistleşmenin artmasıyla birlikte yükselen sınıfların, siyasal iktidarın en önemli etkileyicileri oldukları görülecektir.Başbakanlarda genel olarak ,farklı toplumsal güçleri temsil eden siyasalar bütünü baglamında anlam kazanan siyasal özneler şeklinde değerlendirilmelidir.

Abstract

It is aimed with this study to examine the prime minister's position through analyzing the methods used in studies on political institutions in Turkey. The author has a claim that in political and administrative institutions' analysis made in Turkey includes a serious problem stems from what he called the method of "ölçücülük". The method support or provokes a kind of dependently science consumption instead of conducting specific scientific studies and so, the mentioned problem has became an intellectual problem rather than being just a topic in scientific discussions. "Ölçücülük" which constitutes the basis of this intellectual problem, is a method taking some structures, institutions, concepts or theories as ideal, unchangeable and even transcendental, presenting the basic characteristics of this transcendental, ideal structure, institution, concept, theories or facts as scientific truths which are valid at every time and in everywhere, and having consumptive science comprehension which regard the determination of reaching level to them as scientific. This method alienates Turkish academicians studying on the field of social-political sciences to the subject, which s/he studies, and makes difficult to produce an original concept, theory about the subject. This study both discusses the method and examines the prime minister by the alternative method proposed by the author. Within this scope, examining the titles like prime minister, grand vizier or sultan in the historical continuity line of a country can only be possible firstly via basing them upon mode of production/production relations and political regime concept changing as to differentiation of these modes/relations, and later via articulating political figures using political power into analysis. In this respect, it should be read political figures using political power in Ottoman and Turkish social formation as bearers of social power relations/production relations to the political power and as policy implementers. Consequently, political figures using political power in Ottoman social formation, that is to say, administrative group should be evaluated a political power greatly controlling surplus. As for Republican Era, classes which has been appeared with the settling of capitalism would be seen as the most influential ones over political power. Prime ministers, in general, should also be evaluated as political figures gaining meaning in the context of policy sum representing different political forces.