Dergiler / Türkiye Herboloji Dergisi / 2019 / Cilt: 22 - Sayı: 1
Tokat İlinde Görülen Bazı Bitkilerin Boya Bitkisi Olarak Kullanım Olanakları
- Sayfa
- 7–15
- DOI
- —
Özet
Bitkisel boyamacılık bitkilerin kök, gövde, yaprak ve çiçeklerindeki boyarmaddelerden yararlanılarak yapılan boyamacılık işlemidir. Bu işlem neredeyse insanlık tarihi kadar eski olup, tarih boyunca farklı bitkiler farklı şekillerde kullanılarak boyama işlemi gerçekleştirilmiştir. Anadolu’da da farklı bitkiler kullanılarak bitkisel boyacılıkla halı ve kilim boyacılığı yapılmıştır. Bu çalışmada Tokat ilinde bulunan 7 farklı bitkinin [üzerlik (Peganum harmala L.), aspir (Carthamus tinctorius L.), kekik (Thymus vulgaris L.), güneş sütleğeni (Euphorbia helioscopia L.), boyacı papatyası (Anthemis tinctoria), yapışkan ot (Galium aparine) ve gül hatmi (Althaea officinalis L.)] boyacılıkta yün ve pamuk üzerinde farklı 2 farklı mordanda ve mordansız olarak kullanılması sonucu elde edilen boyaların renk kodlarının belirlenmesi için yapılmıştır. Mordan maddesi olarak göztaşı (bakırsülfat) ve elma sirkesi kullanılmıştır. Bitkilerden elde edilen boyar madde ile boyanan saf pamuklar pantone renk skalasındaki renk kodlarına göre tanımlaması yapılmıştır. Ayrıca boyanan pamukların göze hitap edecek renklere sahip olduğu da gözlemlenmiştir. Elde edilen bu sonuçlar doğrultusunda sentetik kimyasalların ve sentetik boyar maddelerin insan sağlına ve çevreye vermiş olduğu zararları göz önüne alındığında doğal boyacılığın önemi giderek artmaktadır.
Abstract
Natural dyeing is the process of making use of the dye stuff from the root, stem, leaf and floret of the plants. This process is almost as old as the human history; and throughout the history, different plants have been used in different styles to dye. It's likely that natural dyeing was informed by cooking, as the process of extracting pigment is exactly like boiling food. There are many naturally occurring plants, minerals and crustaceans from which you can extract color and produce natural dyes. Plant dyes use no toxic or polluting chemicals, and the organic matter left over from dye plants can be put on the compost. In Anatolia, carpets and rugs have been dyed by using different plants. This research has been done to detect the color codes of the dyes which were derived from the use of the 7 different plants [wild rue (Peganum harmala L.), safflower (Carthamus tinctorius L.), thyme (Thymus vulgaris L.), gopher plant (Euphorbia helioscopia L.), golden marquette (Anthemis tinctoria L.), catchweed bedstraw (Galium aparine L.) and marsh-mallow (Althaea officinalis L.)] in 2 different methods (with and without mordant) on wool and cotton in Tokat province. Copper sulphate and cider vinegar has been used as mordant substance. Pure cotton dyed with the dyestuff derived from the plants has been specified according to the color codes in pantone color scale. Besides that, it has been observed that the cotton has eyepleasing colors. In accordance with the results, it has been confirmed that natural dyeing’s importance is gradually rising, considering the harms to environment and human health caused by the chemicals and synthetic dye stuff.