Dergiler / Turkish Journal of Agriculture and Forestry / 2008 / Cilt: 32 - Sayı: 1
Farklı Bölge, Yükselti ve İllerden Gelen Makarnalık Buğday Köy Çeşitlerinde Bitki Üst Aksamının Verim ve Kalite Üzerine Etkisi
- Sayfa
- 29–39
- DOI
- —
Özet
Çal›flma ile; iki de¤iflik bölge, befl farkl› yükselti ve oniki ilden gelen 117 makarnal›k bu¤day (T. turgidum L. conv. durum (Desf.) MacKey) köy çeflidinin bayrak yaprak uzunlu¤u, geniflli¤i ve aç›s›, bayrak yaprak k›n uzunlu¤u, döldar baflak say›s›, baflak uzunlu¤u ve eni, bitki verimi, cams› dane yüzdesi, soyma katsay›s›, danede protein yüzdesi ve bin dane a¤›rl›¤› incelenmifltir. 117 köy çeflidinden seçilen 566 tek bitki ve iki tescilli kontrol –Kunduru 1149 ve K›z›ltan 91-çeflidi, tarla denemesinden sonra, tan›mlay›c› ve çoklu de¤iflken analizleri ile de¤erlendirilmifltir. En yüksek varyasyonu gösteren bitki bafl›na verim; bayrak yaprak boyu, bayrak yaprak k›n uzunlu¤u ve baflak kal›nl›¤› ile olumlu bir iliflki sergilemifltir. Güneydo¤u Anadolu bölgesi Orta Anadolu Bölgesine göre genelde daha genifl bir varyasyon göstermifl ve bu bölgeden gelen örnekler, soyma indeksi ve bin tane a¤›rl›¤› hariç olmak üzere genifl bir varyasyon sergilemifllerdir. Yükselti aral›klar›ndan 400-599 m aral›¤› bayrak yaprak boyu, eni ve k›n›, bitki bafl›na verim; 600- 799 m aral›¤› baflak boyu ve eni, pearling soyma katsay›s›, dane protein yüzdesi ve bin tane a¤›rl›¤› bak›m›ndan öteki yükseltilerden daha genifl bir varyasyon sergilemifllerdir. ‹ller baz›nda ise; uzun bayrak yaprakl›, döldar baflakl› ve yüksek verimli örnekler Kahramanmarafl’dan; genifl bayrak yaprakl›lar Sivas’dan; uzun baflakl›lar Yozgat’tan; genifl baflakl›lar Gaziantep’ten; cams› daneliler Mardin’den; soyma say›s› yüksek olanlar Konya’dan; yüksek proteinliler Çorum’dan; ve iri daneliler Ad›yaman’dan gelen köy çeflitleri aras›nda saptanm›flt›r. Araflt›rmac›lar, sonuç olarak, belli özellikler bak›m›ndan, art›k hangi bölgenin hangi ilinin hangi yükseltisine bakmalar› gerekti¤ine rahatl›kla karar verebileceklerdir.
Abstract
The aim was to explore 117 durum wheat (T. turgidum L. conv. durum (Desf.) MacKey) landraces from 2 regions, 5 altitude intervals, and 12 provinces for flag leaf length, width, angle, sheath length, fertile spikes, spike length and width, plant yield, percent vitreous kernel, pearling index, percent grain protein, and 1000 kernel weight. The field experiment consisted of 566 single plant selections from 117 populations with Kunduru 1149 and Kızıltan 91 controls, analyzed via descriptive and multivariate statistical methods. Plant yield with the highest variation was positively correlated with flag leaf length, flag leaf sheath length, and spike width. While Southeastern Anatolia was more diverse for all traits except pearling index and 1000 kernel weight, Central Anatolia had more upright flag leaves and longer and wider and fertile spikes. The altitude interval of 400-599 m had larger variation for flag leaf length, width, sheath length, and plant yield, and 600-799 m for spike length, width, pearling index, percent grain protein, and 1000 kernel weight. Kahramanmaraş province had longer flag leaves, fertile spikes, and higher yield; Sivas had wider flag leaves; Yozgat had longer spikes; Gaziantep had wider spikes; Mardin had vitreous kernels; Konya had a higher pearling index; Çorum had a higher grain protein percent; and Adıyaman had a higher 1000 kernel weight. In other words, durum wheat breeders, when needed, could decide feasibly where, the region, the province, or the altitude, to search first for the traits of interest.