OSMANLI MALİYESİ LİTERATÜRÜNDE İHMAL EDİLMİŞ BİR TARTIŞMA: TEVZİ‘ DEFTERLERİNDEN VERGİ-İ MAHSÛSA’YA GEÇİŞ

Özet

Bu makalenin amacı, tevzi‘ defterlerinin Osmanlı mali sistemi içerisindeki rolünüve önemini tartışmaya açmaktır. 17. yüzyılın sonlarından Tanzimat’ın başlarına kadardüzenlenen tevzi‘ defterleri, taşrada mükelleflerin katılacağı yerel harcamaların vebirtakım vergilerin yer aldığı listelerdir. Çalışma özellikle tevzi‘ defterleri ile vergi-imahsûsa arasındaki ilişkilere odaklanmıştır. Çalışmada vergi-i mahsûsanın tarhyöntemi, yapısal içeriği, tahsilâtında baz alınan mükellefleri ve tahsilât dönemleridikkate alınarak, Tanzimat’la birlikte tevzi‘ defterlerinden vergi-i mahsûsaya doğrubir geçiş süreci yaşandığı tespit edilmiştir.Ayrıca çalışmada, tevzi‘ defterleri ile temettuat defterleri, taşra gelir-gider cetvellerive vilayet bütçeleri arasında önemli mali ilişkiler olduğu gösterilmiştir. Bunailaveten, yapısal içerik, hazırlanma gerekçesi ve mali sistemdeki konum gibi kriterlerdikkate alınarak, tevzi‘ defterleri ile bu uygulamalar arasında bir geçiş ilişkisi olmadığıçıkarımında bulunulmuştur.