Horasan’da Toprak Mülkiyeti; (İslamiyet’in Bölgede Yerleşmesinden Büveyhilerin Hâkimiyetine Kadar)

Land Ownership in Horasan; (From the settlement of Islam in the region to the dominance of the Büveyh)

Özet

Sanayi öncesinde insan hayatının temel unsuru olan toprak, her bölge ve devlet için önem ifade ediyordu. Toprağın sahip olduğu bu önem, işleyişinin de nasıl ve ne şekilde olacağını anlamlı hale getirmiştir. Bundan dolayı Ortaçağ’da da devletler toprağı en iyi şekilde işlemenin ve bundan kar etmenin çabası içerisinde olmuşlardır. Horasan bölgesi Ortaçağ’da sahip olduğu coğrafi konumu itibariyle önemli bir öblgeydi. Bölgenin fiziki yapısının tarımı uygun olması ve sahip olduğu sulama imkânları, buradaki toprakları ve toprak işleyişini önemli hale getirmiştir. İslamiyet Horasan bölgesine Hz. Osman zamanında yerleşmiş, bu tarih i,tibariyle de eski düzen yıkılırken, yeni bir düzen tesis edilmiştir. Toprak mülkiyetinin idare ve iktisatta sahip olduğu rolden dolayı, toprak sistemi de bu değişimden nasibini almıştır. Abbasiler ile birlikte toprak sisteminde bir birikim ve de değişim yaşanmıştır. Bu çalışmada İslamiyet’in bölgeye yerleşmesinden itibaren uygulanan toprak anlayışı incelenmiş olup, çalışmaya Büveyhilerin hâkimiyeti ele geçirip askeri İktayı başlatıncaya kadar devam edilmiştir. Bölgede toprak ve idare üzerinde etkili unsurlar olan, Dihkanlara da bu çalışmada yer verilmiştir.

Abstract

Land which was the main element of human life prior to the industrial age, was important for every region and state. This importance of the land has given meaning to how and in which way its cultivation will be. Therefore, in the Middle Ages, the states attempted to cultivate the land and benefit from it in the best way possible. Horasan region was quite important in terms of its geographical location in the Middle Ages. Having a physical structure suitable for agriculture and with irrigation possibilities, made the land and the land cultivation here important. Islam dominated Khorasan region during the time of Caliph Uthman ibn Affan, a new order was established as the old order was demolished as of this date. Because of the role that land ownership had in administration and economy, the land system also affected by this change. With the Abbasids, an accumulation and change occurred in the land system. This study examines the understanding of the land system applied starting from the introduction of Islam to the region until domination of the Buwayhids in the region to the beginning of military Iqta.